Εμμηνόπαυση

Τι Είναι Και Πότε Εμφανίζεται Η Εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση και η περίοδος πριν από αυτή, η λεγόμενη κλιμακτήριος ή περιεμμηνόπαυση, αποτελούν μια απολύτως φυσιολογική κατάσταση. Εμμηνόπαυση ονομάζεται η οριστική διακοπή της έμμηνης ρύσης μιας γυναίκας και σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής της περιόδου, καθώς δεν είναι δυνατόν να γίνει επαναφορά περιόδου. Για να θεωρηθεί ότι μια γυναίκα έχει εισέλθει στην εμμηνόπαυση, πρέπει να έχει περάσει διάστημα τουλάχιστον 12 συνεχόμενων μηνών χωρίς περίοδο. Η εμμηνόπαυση συμβαίνει μετά τα 45, με μέση ηλικία εμφάνισης στις ανεπτυγμένες χώρες τα 51 έτη. Συνεπώς, στα 47 ή στα 50 για παράδειγμα, είναι απολύτως φυσιολογικό για μια γυναίκα να βρίσκεται στο στάδιο της εμμηνόπαυσης. Αν συμβεί στα 55 ή και στα 60 μπορεί να χαρακτηριστεί ως καθυστερημένη, ενώ πριν τα 45 μιλάμε για πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια.

Ποια Είναι Τα Πρώτα Συμπτώματα Της Εμμηνόπαυσης;

Τα πρώτα σημάδια της εμμηνόπαυσης, γνωστά ως προεμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, συνήθως εμφανίζονται προς τα μέσα της τέταρτης δεκαετίας της ζωής. Η εμμηνόπαυση επηρεάζει τη γυναίκα με πολλούς τρόπους. Τα συμπτώματα ποικίλουν από ελαφρά (ήπια) έως βαριά (σοβαρά), ενώ σε κάποιες γυναίκες δεν προκαλούνται καθόλου ενοχλήσεις. Άλλοτε τα συμπτώματα κρατούν για ένα-δύο χρόνια, ενώ άλλοτε για αρκετά περισσότερο.

Τα κύρια συμπτώματα της εμμηνόπαυσης είναι οι εξάψεις και οι νυκτερινές εφιδρώσεις. Λέγονται και αγγειοκινητικά συμπτώματα και εμφανίζονται λόγω της ανικανότητας του οργανισμού να ελέγξει τη θερμοκρασία του μετά την έλλειψη των οιστρογόνων. Συνήθως, εμφανίζονται έναν χρόνο μετά την τελευταία περίοδο, αλλά μπορούν και να εμφανισθούν πριν ακόμη η περίοδος σταματήσει εντελώς. Μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα άβολα, ντροπιαστικά και να επηρεάσουν τον ύπνο.

Άλλα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης είναι τα εξής:

• Άσχημος ύπνος λόγω των εφιδρώσεων
• Ξηρότητα κόλπου
• Επώδυνη συνουσία
• Λεπτό, ξηρό και λιγότερο ελαστικό δέρμα
• Ακράτεια ούρων
• Απώλεια της ερωτικής επιθυμίας (πτώση της libido)
• Ψυχολογικά συμπτώματα, όπως εναλλαγές διάθεσης, άγχος, κατάθλιψη και ευερεθιστότητα
• Αύξηση σωματικού βάρους
• Πονοκέφαλοι
• Διαταραχές της μνήμης και της συγκέντρωσης
• Έλλειψη ενδιαφέροντος
• Πόνοι στις αρθρώσεις και τους μυς (μυοσκελετικοί πόνοι)
• Κάψιμο στα πόδια
• Κράμπες
• Ταχυκαρδίες
• Αίσθημα παλμών

Άλλα προβλήματα όπως επεισόδια αιμορραγίας, ή κολπική αιμόρροια μετά από επαφή δεν οφείλονται στην εμμηνόπαυση και θα πρέπει να διερευνώνται.

Κάποια από τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται στο stress που υπάρχει στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο στη ζωή της γυναίκας, παρά στην ίδια την εμμηνόπαυση. Ειδικά οι ψυχολογικές επιπλοκές (κατάθλιψη, άγχος, απώλεια μνήμης, ή ενδιαφέροντος για σεξουαλικές επαφές) δεν αποδεικνύεται ότι συσχετίζονται άμεσα με την εμμηνόπαυση. Τέτοια συμπτώματα μπορούν να εμφανισθούν σε όλους τους ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες, όλων των ηλικιών.

Πώς Γίνεται Η Διάγνωση Της Εμμηνόπαυσης;

Ο ορμονολογικός έλεγχος, όπου θα ελεγχθούν οι τιμές των ορμονών, είναι η αιματολογική εξέταση η οποία γίνεται μετά από 12 μήνες με απουσία έμμηνου ρύσης και επιβεβαιώνει τη διάγνωση της εμμηνόπαυσης.

Έλεγχος Κατά Τη Διάρκεια Της Εμμηνόπαυσης

Όταν μια γυναίκα μπαίνει στην περίοδο της εμμηνόπαυσης είναι αναγκαία η παρακολούθηση και η καταγραφή μιας πλειάδας παραμέτρων ώστε με την προσεκτική μελέτη και αξιολόγησή τους να οδηγούμαστε με ασφάλεια τόσο σε προληπτική, αλλά και σε θεραπευτική αντιμετώπιση για κάθε γυναίκα. Ο χρόνος δε που θα πρέπει να γίνονται οι εξετάσεις αυτές καθώς και το κάθε πότε θα πρέπει να επαναλαμβάνονται θα πρέπει να εξατομικεύονται προς όφελος της κάθε ασθενούς.

Οι εξετάσεις αυτές είναι οι παρακάτω:

• Τεστ Παπανικολάου
• Μέτρηση οστικής πυκνότητας
• Μαστογραφία και εξέταση μαστών
• Γυναικολογική εξέταση
• Διακολπικό υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών
• Έλεγχος των λιπιδίων του ορού και εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου

Σε κάθε περίπτωση, κάθε γυναίκα που βρίσκεται στην εμμηνόπαυση και βλέπει αίμα θα πρέπει να απευθύνεται στον γιατρό της ώστε να γίνει πλήρης έλεγχος για να εξακριβωθεί η προέλευσή του. Η αιμορραγία μπορεί να οφείλεται σε ατροφία, φλεγμονές, υπερπλασία ενδομητρίου, αλλά και σε νεοπλάσματα των έσω γεννητικών οργάνων (τραχήλου, ενδομητρίου, ωοθηκών).

Πώς Αντιμετωπίζεται η Εμμηνόπαυση;

Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (HTR)

Η εμμηνόπαυση αντιμετωπίζεται με θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (Hormone Replacement Therapy – HRT). Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης αναφέρεται στη χρησιμοποίηση σκευασμάτων οιστρογόνων ή συνδυασμού οιστρογόνων με προγεστερόνη για εμμηνοπαυσιακές και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Η HRT αντικαθιστά την απώλεια του οργανισμού από οιστρογόνα και συνήθως φέρνει μεγάλη ανακούφιση από τα αγγειοκινητικά συμπτώματα (νυχτερινές εφιδρώσεις και εξάψεις), αποκαθιστά την ατροφία του κόλπου και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο οστεοπόρωσης, στην οποία θα αναφερθούμε στη συνέχεια.

Σε γενικές γραμμές, χορηγείται συνδυασμός οιστρογόνων και προγεστερόνης, εκτός από τις γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε υστερεκτομή και οι οποίες εκτός ειδικών περιπτώσεων δεν έχουν ανάγκη παρά μόνο για χορήγηση οιστρογόνων.

Γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε ολική υστερεκτομή μετά των εξαρτημάτων (σάλπιγγες και ωοθήκες) μπορεί να υποφέρουν από το σύνδρομο ελλείψεως ανδρογόνων στη γυναίκα (Female Androgen Deficiency Syndrome – FADS) το οποίο περιλαμβάνει μείωση της libido, πτώση αυτοπεποίθησης, άγχος και πονοκεφάλους. Οι γυναίκες αυτές έχουν ανάγκη από μια συνδυασμένη θεραπεία που να αποτελείται από οιστρογόνα και χαμηλής δόσης τεστοστερόνη που μπορεί να είναι σε μορφή χαπιών ή εμφυτευμάτων. Η τεστοστερόνη θα αντικαταστήσει τα απολεσθέντα ανδρογόνα που παράγονται από τις ωοθήκες (οι οποίες σε αυτή την περίπτωση απουσιάζουν).

Τύποι HRT

• Δισκία (λαμβανόμενα από του στόματος)
• Εμφυτεύματα (ένα μικρό σφαιρίδιο οιστρογόνου τοποθετείται κάτω από το δέρμα και αντικαθίσταται σε τακτική βάση)
• Έμπλαστρα (τοποθετούνται επάνω στο δέρμα και επιτρέπουν τη χορήγηση μιας μικρότερης δόσης από αυτή των δισκίων)
• Γέλη (συγκεκριμένη ποσότητα οιστρογόνου τρίβεται επάνω στο δέρμα)
• Κολπικά σκευάσματα (τα οιστρογόνα τοποθετούνται απευθείας στον κόλπο ως κρέμα, δισκίο ή συσκευή δακτυλίου)
• Ρινικό εκνέφωμα (απόδοση του οιστρογόνου σε συγκεκριμένη δόση μέσω συσκευής εισπνεόμενου)

Παρενέργειες Της HRT

Όταν μια γυναίκα ξεκινά θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μπορεί να παραπονεθεί για κάποια μικρά μεταβατικά συμπτώματα όπως φούσκωμα, πονοκέφαλο, κολπική αιμόρροια, ευαισθησία στο στήθος, κράμπες στα πόδια και ναυτία. Συνήθως αυτά εξαφανίζονται μέσα σε περίοδο δύο μηνών. Όσον αφορά τις ενδεχόμενες παρενέργειες της HTR θα πρέπει να μιλήσουμε και για τα εξής:   

Θρόμβωση: Υπάρχει ήπια αύξηση του κινδύνου για βρόμβους αίματος στις γυναίκες που λαμβάνουν HRT. Ο κίνδυνος αυτός στον γενικό πληθυσμό είναι 1:10.000, ενώ στις γυναίκες που λαμβάνουν HRT ανέρχεται σε 2:10.000.

Καρκίνος μαστού: Κάποιες μελέτες συνιστούν ότι μακροχρόνια έκθεση σε ορμονική θεραπεία υποκατάστασης αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Η εκτιμώμενη αύξηση του κινδύνου αυτού εξαρτάται από το είδος της HRT που χορηγείται. Μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που λαμβάνουν HRT για πάνω από 5 χρόνια θα πρέπει να κάνουν μια μαστογραφία κάθε 18-24 μήνες.

Αντενδείξεις HRT

Απόλυτες αντενδείξεις θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης είναι οι εξής:

• Ενεργή εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση
• Ηπατοπάθεια
• Πρόσφατη πάθηση εκ του καρδιαγγειακού
• Καρκίνος ενδομητρίου
• Καρκίνος μαστού

Εναλλακτικές Θεραπείες

Κατά καιρούς έχουν προταθεί διάφορες εναλλακτικές προσεγγίσεις για την ανακούφιση από τα αγγειοκινητικά συμπτώματα. Η πληροφόρηση γύρω από την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα αυτών των μεθόδων είναι περιορισμένη. Στις εναλλακτικές θεραπείες συμπεριλαμβάνονται οι εξής:

• Φυτοοιστρογόνα: Ορμόνες που έχουν απομονωθεί από φυτά και βρίσκονται σε ορισμένες τροφές και συμπληρώματα διατροφής. Υπάρχουν δείγματα ότι τα φυτοοιστρογόνα βοηθούν στην ανακούφιση από τις εξάψεις, όμως η ασφάλειά τους δεν έχει προς το παρόν εξακριβωθεί
• Βότανα: Κάποια βότανα φαίνεται να βοηθούν στις εξάψεις, τις νυκτερινές εφιδρώσεις, την απώλεια μνήμης και την έλλειψη συγκέντρωσης
• Βελονισμός: Κάποιες γυναίκες αναφέρουν ότι τις βοήθησε στην ανακούφιση από τις εξάψεις και τα ψυχολογικά συμπτώματα

Εμμηνόπαυση Και Οστεοπόρωση

Η οστεοπόρωση είναι μια κατάσταση κατά την οποία ο οστικός ιστός χάνεται ή καταστρέφεται γρηγορότερα απ’ ό,τι μπορεί ο οργανισμός να τον αναπληρώσει. Το αποτέλεσμα είναι η οστική πυκνότητα να μειώνεται, ο σκελετός να αποδυναμώνεται και να αυξάνει η πιθανότητα για κάποιο κάταγμα.

Η μείωση της οστικής πυκνότητας συμβαίνει φυσιολογικά στη διαδικασία της γήρανσης, όμως επιταχύνεται κατά τη διάρκεια και μετά την εμμηνόπαυση και επιδεινώνεται συνεχώς σε αυτό το στάδιο της ζωής, όσο τα επίπεδα των οιστρογόνων ελαττώνονται. Η οστεοπόρωση αυξάνει στις γυναίκες αυτές τις πιθανότητες για κατάγματα και τις σχετιζόμενες με αυτά επιπτώσεις και επιπλοκές.

Επομένως, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες θα πρέπει να συμπληρώνουν την υγιή διατροφή τους με ασβέστιο και βιταμίνη D, ενώ επιπροσθέτως συνίσταται ήπιας μορφής άσκηση με βαράκια.

Είναι πολύ σημαντικό η οστική πυκνότητα να εκτιμάται κάθε 3 χρόνια στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι χρήσιμη η θεραπεία υποκατάστασης με τη χορήγηση ορμονών. Θα πρέπει όμως προτού καταφύγουν σε αυτή να αναζητήσουν τη γνώμη ειδικού.

Ποια Είναι Η Συμβολή Του Γυναικολόγου;

Ο γυναικολόγος έχει καθοριστικό ρόλο καθόλη τη διάρκεια της εμμηνόπαυσης, από τη διάγνωση έως την παρακολούθηση και την εξατομικευμένη αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.
 Είναι ο γιατρός που θα εκτιμήσει:

• Την ορμονική ισορροπία της γυναίκας μέσω αιματολογικών εξετάσεων
• Την κατάσταση του ενδομητρίου, των ωοθηκών και του μαστού με γυναικολογικό και απεικονιστικό έλεγχο
• Την οστική πυκνότητα και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, που επηρεάζονται από τη μείωση των οιστρογόνων

Παράλληλα, καθοδηγεί τη γυναίκα στις θεραπευτικές επιλογές, είτε πρόκειται για ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (HRT) είτε για εναλλακτικές, μη ορμονικές μεθόδους, πάντα με γνώμονα την ασφάλεια και τις εξατομικευμένες ανάγκες της. Επιπλέον, ο γυναικολόγος λειτουργεί και ως σύμβουλος πρόληψης, υπενθυμίζοντας τη σημασία του τακτικού ελέγχου (τεστ Παπανικολάου, μαστογραφία, υπέρηχος) και της υιοθέτησης ενός υγιεινού τρόπου ζωής, που περιλαμβάνει ισορροπημένη διατροφή και σωματική άσκηση.

Ο μαιευτήρας – χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Γρυπάρης και όλοι οι εξειδικευμένοι συνεργάτες του στο Materna Care βρίσκονται στη διάθεσή σας για να συζητήσετε από κοντά σχετικά με την εμμηνόπαυση. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας μαζί μας, μέσω τηλεφώνου ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας, και προγραμματίστε το ραντεβού σας στο ιατρείο μας στον Πειραιά.

Συχνές Ερωτήσεις

Τελευταία Νέα