Λοίμωξη HPV

Τι Είναι Ο Ιός HPV Και Τα Κονδυλώματα;

Τα κονδυλώματα στη γυναίκα αποτελούν μια συχνή λοίμωξη η οποία μεταδίδεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής και σχετίζεται άμεσα με την εμφάνιση προκαρκινικών και καρκινικών βλαβών στον τράχηλο της μήτρας. Ο ιός HPV (Human Papilloma Virus) προσβάλλει το επιθήλιο του δέρματος και των βλεννογόνων, εξού και ιός ανθρώπινων θηλωμάτων, προκαλώντας πολλαπλασιασμό των κυττάρων και εμφάνιση αλλοιώσεων οι οποίες στο τεστ Παπανικολάου αναγνωρίζονται ως κοιλοκύτταρα.

Η ελληνική κοινωνία δεν έχει, δυστυχώς, ακόμη αντιληφθεί σε βάθος τη σοβαρότητα του προβλήματος του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Μόνο 1 στις 5 γυναίκες υποβάλλεται συστηματικά σε τεστ Παπανικολάου, ενώ κάθε χρόνο στη χώρα εμφανίζονται περίπου 700 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου. Είναι πολλές οι γυναίκες οι οποίες δεν αξιοποιούν τη δυνατότητα πρώιμης ανίχνευσης, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για τον μοναδικό καρκίνο που μπορεί να εντοπιστεί σε πολύ αρχικό στάδιο μέσω της διάγνωσης προκαρκινικών αλλοιώσεων και, κατ’ επέκταση, να αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Ο καρκίνος χρειάζεται χρόνια για να αναπτυχθεί, ενώ πριν από την εμφάνισή του υπάρχουν ελαφρύτερες, θεραπεύσιμες καταστάσεις που ονομάζονται δυσπλασίες. Κάθε χρόνο υπολογίζεται ότι περίπου 500.000 γυναίκες παγκοσμίως θα εμφανίσουν κακοήθεια στον τράχηλο. Η πρόληψη και η πρώιμη διάγνωση είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς επιτρέπουν την αντιμετώπιση των αλλοιώσεων πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.

Η ενημέρωση, η τακτική παρακολούθηση με τεστ Παπανικολάου και η πρόληψη μέσω εμβολιασμού κατά του HPV αποτελούν τα βασικά “όπλα” για την προστασία της υγείας της γυναίκας. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να σώσει ζωές, μειώνοντας δραστικά τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

Επιδημιολογία HPV

Η λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είναι εξαιρετικά συχνή και αφορά μεγάλο ποσοστό του σεξουαλικά ενεργού πληθυσμού. Παρά τη μεγάλη διασπορά του, στις περισσότερες περιπτώσεις ο ιός αποβάλλεται φυσικά από τον οργανισμό.

Βασικά επιδημιολογικά στοιχεία:

• Περίπου 80% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα μολυνθούν κάποια στιγμή της ζωής τους από έναν τύπο του HPV, καθώς η μετάδοσή του γίνεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.
• Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση των HPV λοιμώξεων και των σχετιζόμενων παθήσεων, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.
• Η λοίμωξη είναι εξαιρετικά συχνή: 1 στις 4 γυναίκες ηλικίας 14-59 ετών φέρει λοίμωξη HPV και το ποσοστό ανεβαίνει σε 1 στις 2 γυναίκες στις ηλικίες 20-24 ετών.
• Η πλειονότητα των λοιμώξεων είναι παροδική: Ο οργανισμός αποβάλλει τον ιό μέσω του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Περίπου 10% των ατόμων εμφανίζουν επίμονη λοίμωξη, συνήθως λόγω επανειλημμένης έκθεσης στον ιό (μη ασφαλείς επαφές, πολλαπλοί σύντροφοι) ή μειωμένης άμυνας του οργανισμού (κάπνισμα, κακή γενική κατάσταση).
• Αν η εμμένουσα λοίμωξη αφορά καρκινογόνους ορότυπους, μπορεί με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις στον τράχηλο ή σε άλλα σημεία.

Σε Ποιες Περιοχές Εμφανίζονται Τα Κονδυλώματα;

Τα κονδυλώματα αποτελούν τη συχνότερη εκδήλωση της λοίμωξης από τον ιό HPV και εμφανίζονται στα γεννητικά όργανα. Ο HPV είναι εξαιρετικά διαδεδομένος σε γυναίκες και άνδρες (πέος, πρωκτό, στοματοφάρυγγα) και η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Στις γυναίκες, τα κονδυλώματα μπορεί να εμφανιστούν:

• Στην είσοδο του κόλπου
• Στα μικρά και μεγάλα χείλη
• Στην περιοχή του πρωκτού
• Στο δέρμα μεταξύ αιδοίου και πρωκτού
• Στον στοματοφάρυγγα
• Σε μη ορατά σημεία, όπως στο εσωτερικό του κόλπου και στον τράχηλο της μήτρας

Συμπτώματα Κονδυλωμάτων

Τα κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων εμφανίζονται ως μικρά, ανώδυνα εξογκώματα, σαν κρεατοελιές (οξυτενή κονδυλώματα), ενώ μπορεί να είναι και λιγότερο ορατά (επίπεδα κονδυλώματα), γεγονός που καθιστά την τακτική παρακολούθηση καθοριστικής σημασίας. Μπορούμε να έχουμε εξωτερικά κονδυλώματα, στο αιδοίο, την περιοχή γύρω από τον πρωκτό και το περίνεο, αλλά και εσωτερικά στον κόλπο ή τον τράχηλο της μήτρας.

Τα κονδυλώματα μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα όπως ήπιο κνησμό, ερεθισμό ή μικρή αιμορραγία. Συνήθως δεν προκαλούν πόνο, όμως η παρουσία τους μπορεί να δημιουργήσει ψυχολογική πίεση και να επηρεάσει τη σεξουαλική ζωή της γυναίκας. Αν και τα ίδια δεν αποτελούν καρκίνο, ορισμένοι τύποι HPV που τα προκαλούν συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο δυσπλασιών ή καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η πρώιμη διάγνωση και η παρακολούθηση είναι σημαντικές για την αποφυγή επιπλοκών.

Επιθετικότητα Και Τύποι Του Ιού HPV

Αν διαγνωστεί λοίμωξη από HPV, δεν υπάρχει λόγος πανικού. Ωστόσο είναι σημαντικό να παρακολουθείται συστηματικά και να αντιμετωπίζεται κατάλληλα. Σήμερα, υπάρχουν διαθέσιμες θεραπείες για την πλειονότητα των περιπτώσεων, οι οποίες είναι ιδιαιτέρως αποτελεσματικές.

Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) διακρίνεται σε πάνω από 100 διαφορετικούς τύπους. Περίπου το 90% των λοιμώξεων οφείλονται στους τύπους 6 και 11, οι οποίοι θεωρούνται χαμηλής κακοήθειας και ευθύνονται για τα λεγόμενα “οξυτενή” κονδυλώματα.

Αντίθετα, ορισμένοι τύποι χαρακτηρίζονται ως υψηλού κινδύνου (13, 31, 33, 35, 40, 42, 45, 51, 52, 56, 58, 59 κ.ά.), καθώς σχετίζονται με την ανάπτυξη προκαρκινικών αλλοιώσεων και, σε κάποιες περιπτώσεις, καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Οι συχνότεροι ογκογόνοι ιοί είναι ο 16 και ο 18, καθώς φαίνεται να ευθύνονται για το μεγαλύτερο ποσοστό των περιστατικών. Ο τύπος 68 θεωρείται ενδιάμεσης κακοήθειας.

Η εμφάνιση τραχηλικής επιθηλιακής δυσπλασίας δεν συνεπάγεται απαραίτητα καρκίνο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ήπιες έως μέτριες δυσπλασίες (CIN I-II) υποστρέφουν αυτόματα μέσα σε διάστημα έως και πέντε ετών, εφόσον υπάρχει τακτικός ιατρικός έλεγχος.

Μπορεί Να Υπάρξει Πρόληψη;

Η πρόληψη του HPV και των επιπτώσεών του βασίζεται κυρίως στο τεστ Pap, μια πολύ απλή και ανώδυνη εξέταση που ανιχνεύει προκαρκινικές αλλοιώσεις πολύ πριν εξελιχθούν. Χάρη στην εφεύρεσή του από τον Γεώργιο Παπανικολάου, έχουν σώσει μέχρι σήμερα εκατομμύρια ζωές.

Οι αλλοιώσεις ταξινομούνται ως CIN I, CIN II και CIN III (CIN ίσον Cervical Intraepithelial Neoplasia) ανάλογα με τον βαθμό σοβαρότητας, απαιτώντας διαφορετικού τύπου διερεύνηση:

• Στις CIN II-III, συνιστάται κολποσκόπηση και κατευθυνόμενη βιοψία τραχήλου, ενώ ενδέχεται να απαιτηθεί εκτομή ενός μικρού τμήματος του τραχήλου (αυτού στο οποίο περιλαμβάνεται η μεταβατική ζώνη όπου συμβαίνουν οι προκαρκινικές αλλοιώσεις συνήθως).
• Στις CIN I, μπορεί να γίνει απλός επανέλεγχος ή περαιτέρω διερεύνηση (κολποσκόπηση ή και βιοψία του τραχήλου), ανάλογα με την ηλικία και τη συμμόρφωση της γυναίκας στο πρόγραμμα παρακολούθησης.

Σε περιπτώσεις που το αποτέλεσμα του τεστ αναφέρει ASCUS (Atypical Squamous Cells of Undetermined Significance), χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος με τεστ ταυτοποίησης HPV για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για λοίμωξη από καρκινογόνους ορότυπους και, αν χρειάζεται, να γίνει κολποσκόπηση.

Ο ρόλος του γυναικολόγου είναι καθοριστικός τόσο για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων όσο και για την ενημέρωση και καθοδήγηση της γυναίκας σχετικά με τον κατάλληλο τρόπο αντιμετώπισης και επανελέγχου.

Διερεύνηση Λοίμωξης Από HPV

Όταν από το test Παπ προκύψουν ευρήματα που υποδηλώνουν λοίμωξη από HPV ή την παρουσία δυσπλαστικών αλλοιώσεων, ο γυναικολόγος θα συστήσει τη διενέργεια συμπληρωματικών εξετάσεων, όπως η κολποσκόπηση, το HPV-DNA test και, εφόσον χρειάζεται, η λήψη βιοψιών:

• Το test Pap βασίζεται στη λήψη κυττάρων από τον τράχηλο της μήτρας και τον κόλπο, τα οποία στη συνέχεια εξετάζονται στο μικροσκόπιο μετά από ειδική επεξεργασία. Πρόκειται για μια απλή, ανώδυνη και ανεκτίμητης αξίας εξέταση που μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πολύ πριν εξελιχθούν σε κακοήθεια.
• Η κολποσκόπηση είναι μια ειδική διαγνωστική εξέταση που πραγματοποιείται στο ιατρείο, κατά την οποία ο γυναικολόγος χρησιμοποιεί ένα οπτικό όργανο, το κολποσκόπιο, προκειμένου να εξετάσει σε μεγέθυνση τον τράχηλο της μήτρας. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να εντοπίσει με ακρίβεια περιοχές που παρουσιάζουν παθολογικές αλλαγές, να εκτιμήσει την εντόπιση και την έκταση της βλάβης και, εφόσον απαιτείται, να λάβει κατευθυνόμενες βιοψίες για ιστολογική ανάλυση. Η διαδικασία είναι ανώδυνη, σύντομη και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προετοιμασία.
• Το HPV-DNA test ανιχνεύει την παρουσία γενετικού υλικού (DNA) των ιών HPV στα κύτταρα του τραχήλου. Με τον τρόπο αυτό προσδιορίζεται αν μια γυναίκα έχει μολυνθεί από ορότυπους του ιού υψηλού κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου. Η εξέταση συμβάλλει καθοριστικά στην αξιολόγηση του κινδύνου και στην εξατομίκευση της θεραπευτικής προσέγγισης που θα ακολουθηθεί. Η λήψη του δείγματος γίνεται με τρόπο παρόμοιο με αυτόν του τεστ Παπανικολάου, χωρίς πόνο ή ταλαιπωρία για τη γυναίκα.

Τρόποι Αντιμετώπισης Κονδυλωμάτων

Τα τελευταία χρόνια η προσέγγιση στην αντιμετώπιση των λοιμώξεων από HPV έχει αλλάξει σημαντικά. Στόχος δεν είναι μόνο η εξάλειψη των βλαβών, αλλά και η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και η αντιμετώπιση επιβαρυντικών παραγόντων.

Για τον λόγο αυτό συνιστάται:

• Διακοπή καπνίσματος
• Υγιεινή διατροφή
• Επαρκής ύπνος
• Έλεγχος για άλλες σεξουαλικά μεταδιδόμενες λοιμώξεις
• Χρήση προφυλακτικού
• Σταθεροποίηση του σεξουαλικού συντρόφου

Απλή Παρακολούθηση

Σε περιπτώσεις απλής HPV λοίμωξης ή ήπιων κυτταρικών αλλοιώσεων (CIN I), μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση με τακτικούς κυτταρολογικούς ελέγχους, καθώς σε μεγάλο ποσοστό οι βλάβες υποχωρούν αυτόματα.

Χειρουργική Θεραπεία

Η χειρουργική θεραπεία εφαρμόζεται όταν υπάρχει μεγαλύτερου βαθμού δυσπλασία, με στόχο την αφαίρεση ή καταστροφή των βλαβών ώστε να προληφθεί η εξέλιξή τους σε καρκίνο. Οι μέθοδοι περιλαμβάνουν νυστέρι, διαθερμία ή laser, ανάλογα με την περίπτωση. Το τμήμα του τραχήλου που αφαιρείται αναπλάθεται φυσιολογικά μέσα σε λίγους μήνες, ενώ οι επιπλοκές είναι σπάνιες.

Κωνοειδής Εκτομή Τραχήλου

Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, όπως CIN III ή HGSIL, εφαρμόζεται κωνοειδής εκτομή τραχήλου (LOOP ή LASER) με εξαιρετικά αποτελέσματα. Το δείγμα αποστέλλεται για ιστολογική ανάλυση, ενώ η επέμβαση πραγματοποιείται με τοπική αναισθησία, χωρίς νοσηλεία. Σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, μπορεί να εξεταστεί η επιλογή ολικής υστερεκτομής.

Πρέπει να τονιστεί ότι δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να εξαλείφει τον ίδιο τον ιό HPV. Η θεραπεία στοχεύει στις αλλοιώσεις που προκαλεί. Μετά την αφαίρεσή τους, το ιικό φορτίο μειώνεται και το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να κρατήσει τον ιό σε ανενεργή κατάσταση. Ωστόσο, εάν μειωθεί η άμυνα του οργανισμού, υπάρχει πιθανότητα επανεμφάνισης βλαβών.

HPV Και Εγκυμοσύνη

Η λοίμωξη από HPV μπορεί να συνυπάρχει με την εγκυμοσύνη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσει επιδείνωση των δυσπλασιών. Στην αρχή κάθε κύησης συνιστάται τεστ Παπανικολάου, ενώ εφόσον υπάρχουν παθολογικά ευρήματα, πραγματοποιείται κολποσκόπηση και, αν χρειαστεί, βιοψία τραχήλου, διαδικασίες ασφαλείς για τη μητέρα και το έμβρυο. Τέσσερις μήνες μετά τον τοκετό απαιτείται επανέλεγχος. Εφόσον δεν υπάρχουν ενδείξεις για σοβαρή βλάβη, ο τοκετός μπορεί να γίνει φυσιολογικά, χωρίς κίνδυνο για το νεογνό.

Εμβολιασμός Κατά Του HPV

Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης ενάντια στους καρκινογόνους τύπους του ιού που σχετίζονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Τα εμβόλια συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση των λοιμώξεων και των προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου.

Διαθέσιμα Εμβόλια

Τα εμβόλια που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας είναι το:

• Gardasil: Προστατεύει από τους τύπους 6, 11, 16 και 18 του HPV.
• Cervarix: Παρέχει προστασία -τουλάχιστον 6,5 ετών- από τους τύπους 16 και 18, που ευθύνονται για περίπου 7 στις 10 περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου.

Νεότερα εμβόλια, με στόχο την κάλυψη περισσότερων ορότυπων του ιού, βρίσκονται ακόμα υπό ανάπτυξη. Προσφάτως έχει βγει στην κυκλοφορία εννεαδύναμο εμβόλιο που καλύπτει εννέα διαφορετικούς τύπους HPV.

Σε Ποιες Γυναίκες Συνιστάται

Προς το παρόν το εμβόλιο, το οποίο είναι πολύ καλά ανεκτό, με ήπια ενόχληση (τσούξιμο ή πόνο) στο σημείο της ένεσης, εφαρμόζεται κυρίως σε γυναίκες. Στο μέλλον, όμως, αναμένεται να συστήνεται και για άνδρες, καθώς αποτελούν και εκείνοι φορείς του ιού.

Το εμβόλιο:

• Συστήνεται σε κορίτσια και νεαρές γυναίκες πριν την έναρξη σεξουαλικών επαφών, για μέγιστη αποτελεσματικότητα, καθώς δεν είναι αποτελεσματικό στην περίπτωση μόλυνσης από καρκινογόνους ορότυπους.
• Μπορεί να γίνει και έως την ηλικία των 24 ετών, καθώς παρέχει προστασία έναντι ορότυπων στους οποίους δεν έχει υπάρξει έκθεση. Μετά τα 25 έτη η αποτελεσματικότητα δεν έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Σημαντική Υπενθύμιση

Είναι σημαντικό να μην ξεχνάμε πως ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά το τεστ Παπανικολάου. Προσφέρει μεν πολύ σημαντική προστασία περίπου έως το 80% των καρκινογόνων στελεχών, αλλά ο τακτικός προληπτικός έλεγχος παραμένει απολύτως απαραίτητος και δεν πρέπει να παραλείπεται.

Ο μαιευτήρας – γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Γρυπάρης και όλοι οι εξειδικευμένοι συνεργάτες του στο Materna Care βρίσκονται στη διάθεσή σας για να συζητήσετε από κοντά σχετικά με τη λοίμωξη HPV και τους τρόπους αντιμετώπισής της. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας μαζί μας, μέσω τηλεφώνου ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας, και προγραμματίστε το ραντεβού σας στο ιατρείο μας στον Πειραιά.

Τελευταία Νέα