Καρκίνος Ωοθηκών

Τι Είναι Ο Καρκίνος Ωοθηκών;

Ο καρκίνος ωοθηκών είναι μια κακοήθης νόσος που αναπτύσσεται στις ωοθήκες, τα γυναικεία αναπαραγωγικά όργανα όπου παράγονται τα ωάρια και οι ορμόνες οιστρογόνα και προγεστερόνη. Πρόκειται για μια ετερογενή ομάδα νοσημάτων, καθώς μπορεί να προέρχεται από διαφορετικούς ιστούς της ωοθήκης.

Ο καρκίνος των ωοθηκών μπορεί να εμφανιστεί σε νεαρή ηλικία ή σε μεγαλύτερες ηλικιακά γυναίκες και αποτελεί τον έβδομο συχνότερο καρκίνο και την έβδομη αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι η πιθανότητα για μια γυναίκα στην Ευρωπαϊκή Ένωση να εμφανίσει τη νόσο κάποια στιγμή στη ζωή της κυμαίνεται περίπου από 0,6% έως 1,6%, ενώ περίπου οι μισές περιπτώσεις διαγιγνώσκονται σε γυναίκες ηλικίας 60 ετών και άνω.

Ποιοι Τύποι Καρκίνου Των Ωοθηκών Υπάρχουν;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο καρκίνος των ωοθηκών ξεκινά από τα κύτταρα που καλύπτουν την εξωτερική επιφάνειά της, το λεγόμενο ωοθηκικό επιθήλιο, και ονομάζεται επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών ή ωοθηκικό καρκίνωμα. Αυτή είναι και η πιο συχνή μορφή, καθώς αντιστοιχεί περίπου στο 90% όλων των πρωτοπαθών καρκίνων των ωοθηκών.

Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο σπάνιες μορφές, γνωστές ως μη επιθηλιακοί καρκίνοι των ωοθηκών, οι οποίοι προέρχονται από άλλους ιστούς μέσα στην ωοθήκη. Σε αυτήν την ομάδα περιλαμβάνονται:

• Οι κακοήθεις όγκοι εκ γεννητικών κυττάρων, που εμφανίζονται συνήθως σε νεότερες γυναίκες, συχνά στις πρώτες δύο δεκαετίες της ζωής
• Οι στρωματικοί όγκοι, που είναι συχνότεροι σε ενήλικες γυναίκες και προέρχονται από τα κύτταρα που παράγουν ορμόνες

Ποια Είναι Τα Αίτια Εμφάνισης Του Καρκίνου Ωοθήκης;

Μέχρι σήμερα, η αιτία του καρκίνου της ωοθήκης δεν είναι απόλυτα κατανοητή. Έχει ταυτοποιηθεί ένας αριθμός παραγόντων κινδύνου κάποιοι εκ των οποίων είναι ειδικοί για συγκεκριμένους υπότυπους καρκίνου της ωοθήκης. Σε πολλές περιπτώσεις, ωστόσο, κανένας από τους παράγοντες δεν είναι εμφανώς παρών. Ένας παράγοντας κινδύνου αυξάνει τον κίνδυνο να προκύψει καρκίνος, αλλά δεν είναι ούτε απαραίτητος ούτε αρκετός για να προκαλέσει καρκίνο. Ένας παράγοντας κινδύνου δεν αποτελεί αιτία από μόνος του.

Ορισμένες γυναίκες που έχουν έναν ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου δεν θα αναπτύξουν ποτέ καρκίνο των ωοθηκών, ενώ κάποιες άλλες χωρίς κανέναν από αυτούς τους παράγοντες κινδύνου μπορεί, παρόλα αυτά, να αναπτύξουν καρκίνο των ωοθηκών.

Περίπου το 90% των περιπτώσεων καρκίνου των ωοθηκών ανήκουν στην κατηγορία των σποραδικών καρκίνων, δηλαδή δεν συνδέονται με κληρονομικές γενετικές μεταλλάξεις.

Ο κίνδυνος εμφάνισης ενός σποραδικού καρκίνου της ωοθήκης φαίνεται να σχετίζεται κυρίως με τον συνολικό αριθμό των ωορρηξιών που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής μιας γυναίκας. Θεωρείται ότι η επαναλαμβανόμενη διέγερση και αναγέννηση του ωοθηκικού ιστού σε κάθε κύκλο ωορρηξίας αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης βλαβών στο DNA των κυττάρων, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου μπορεί να οδηγήσουν σε καρκινογένεση.

Με βάση αυτή τη θεωρία, οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για την ανάπτυξη σποραδικού καρκίνου των ωοθηκών περιλαμβάνουν:

• Γήρανση: Καθώς μια γυναίκα μεγαλώνει, αλλαγές στο DNA μέσα στους ωοθηκικούς ιστούς μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών. Η συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου των ωοθηκών αυξάνεται προοδευτικά με την ηλικία, παρουσιάζοντας ανοδική τάση σε κάθε δεκαετία ζωής. Η μέση ηλικία διάγνωσης του νοσήματος υπολογίζεται περίπου στα 60 έτη, με τις περισσότερες περιπτώσεις να καταγράφονται σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ωοθηκών ή μαστού: Περίπου 1 στις 10 γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο των ωοθηκών φέρει μια κληρονομική γενετική μετάλλαξη, η οποία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου στις ωοθήκες ή/και στους μαστούς. Ορισμένες μεταλλάξεις παράγουν ένα ελαττωματικό γονίδιο που μπορεί να προκαλέσει καρκίνο. Μεταλλάξεις στα κύτταρα που προορίζονται να γίνουν ωάρια ή σπερματοζωάρια, διαβιβάζονται από ένα γονέα στους απογόνους του/της. Για τον επιθηλιακό ωοθηκικό καρκίνο, ορισμένοι τύποι επιθηλιακού καρκίνου των ωοθηκών συνδέονται με γνωστές γενετικές μεταλλάξεις, όπως οι BRCA1 και BRCA2, οι οποίες αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Η γυναίκα που έχει μία συγγενή πρώτου βαθμού (μητέρα, κόρη ή αδερφή) με καρκίνο της ωοθήκης διατρέχει 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου της ωοθήκης. Ο κίνδυνος αυξάνει παραπάνω όταν υπάρχουν πάνω από μία πρώτου βαθμού συγγενείς με ιστορικό καρκίνου της ωοθήκης. Για γυναίκες που φέρουν τη μετάλλαξη BRCA1, ο δια βίου κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών εκτιμάται μεταξύ 26% και 54%. Αντίστοιχα, για γυναίκες με τη μετάλλαξη BRCA2, ο κίνδυνος κυμαίνεται μεταξύ 10% και 23%.
• Ατομικό και οικογενειακό ιστορικό: Γυναίκες με ατομικό ιστορικό καρκίνου του μαστού πριν τα 50 έτη ή με ευρύτερο οικογενειακό ιστορικό καρκίνου (όχι μόνο πρώτου βαθμού συγγενείς) σε όργανα όπως η ωοθήκη, το μαστό, το ενδομήτριο ή το έντερο, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου της ωοθήκης.
• Αριθμός γεννήσεων: Οι γυναίκες που δεν έχουν αποκτήσει παιδιά (άτεκνες) έχουν περίπου διπλάσιο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου της ωοθήκης σε σύγκριση με όσες έχουν γεννήσει ένα ή περισσότερα παιδιά. Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών μειώνεται με κάθε γέννηση ζώντος παιδιού έως τον αριθμό των 5 γεννήσεων. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η ωορρηξία διακόπτεται προσωρινά και η προκύπτουσα μείωση του αριθμού των κύκλων ωορρηξίας κατά τη διάρκεια της ζωής, πιστεύεται ότι μειώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών.

Υπάρχουν παράγοντες, όπως οι παρακάτω, οι οποίοι έχουν άμεση σχέση με τον μειωμένο κίνδυνο να αναπτυχθεί καρκίνος στις ωοθήκες:

• Ισχυρό ιστορικό αναπαραγωγής. Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών μειώνεται με τον αριθμό των φορών που μια γυναίκα έχει γεννήσει ζώντα τέκνα. Το αποτέλεσμα είναι μέγιστο στις 5 γεννήσεις.
• Ο θηλασμός έχει μια προστατευτική επίδραση στην ανάπτυξη του καρκίνου των ωοθηκών. Αυτό θεωρείται ότι σχετίζεται με το γεγονός ότι ο θηλασμός καταστέλλει την ωορρηξία, μειώνοντας έτσι τον αριθμό των κύκλων ωορρηξίας κατά τη διάρκεια της ζωής.
• Τα από του στόματος αντισυλληπτικά καταστέλλουν την ωορρηξία και ως εκ τούτου ασκούν μια προστατευτική επίδραση. Η μακροχρόνια χρήση των από του στόματος αντισυλληπτικών μειώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών έως και κατά 50%. Επιπλέον, η προστασία διαρκεί για περισσότερο από 30 χρόνια μετά την τελευταία χρήση του αντισυλληπτικού.
• Γυναικολογικό χειρουργείο, καθώς επεμβάσεις όπως η απολίνωση των σαλπίγγων ή η υστερεκτομή συνδέονται με μείωση του κινδύνου καρκίνου των ωοθηκών. Αν και η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως κατανοητή, πιστεύεται ότι οι επεμβάσεις επηρεάζουν τη ροή αίματος και τη λειτουργία των ωοθηκών, μειώνοντας την ωορρηξία.

Για ορισμένους παράγοντες πιθανολογείται ότι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών, αλλά τα έως τώρα δεδομένα είναι ανεπαρκή:

• Συγκεκριμένα φάρμακα γονιμότητας έχουν ενοχοποιηθεί για πρόκληση καρκίνου των ωοθηκών, αλλά τα δεδομένα δεν έχουν επιβεβαιωθεί.
• Μελέτες έχουν δείξει ότι οι θεραπείες ορμονικής υποκατάστασης με οιστρογόνα σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, όταν δίνονται για περιόδους μεγαλύτερες από 10 χρόνια, μπορεί να σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου των ωοθηκών. Τα στοιχεία όμως είναι ανεπαρκή.
• Η χρήση του ταλκ στη γεννητική περιοχή είναι ύποπτη ότι σχετίζεται με την ανάπτυξη του καρκίνου των ωοθηκών. Το ταλκ μπορεί να φτάσει στις ωοθήκες μέσω του αναπαραγωγικού σωλήνα και μπορεί να ερεθίσει το ωοθηκικό επιθήλιο. Ωστόσο τα στοιχεία για τη συσχέτιση της χρήσης του ταλκ με τον ωοθηκικό καρκίνο είναι ελλιπή.

Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Του Καρκίνου Των Ωοθηκών;

Τα πιο συχνά συμπτώματα του καρκίνου των ωοθηκών οφείλονται στην ύπαρξη μάζας στην κοιλιακή περιοχή και είναι τα εξής:

• Πόνος, πίεση, κοιλιακή ή πυελική δυσφορία
• Διόγκωση της κοιλιάς
• Αίσθημα κοιλιακής πληρότητας
• Δυσκολίες στη σίτιση, όπως πρώιμος κορεσμός ή δυσπεψία
• Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή
• Αλλαγές στις εντερικές συνήθειες, π.χ. δυσκοιλιότητα
• Αλλαγές στο πρότυπο ούρησης, όπως αυξημένη συχνότητα

Όταν ο καρκίνος των ωοθηκών είναι σε προχωρημένο στάδιο, τα προηγούμενα συμπτώματα μπορεί να γίνουν πιο έντονα και να συνοδεύονται από:

• Ναυτία
• Ανορεξία
• Διάταση της κοιλιάς λόγω συσσώρευσης υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα (ασκίτης)
• Απόφραξη του εντέρου από μάζα στην κοιλιά
• Δυσκολία στην αναπνοή λόγω υγρού γύρω από τους πνεύμονες (υπεζωκοτική συλλογή)

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτά τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά για τον καρκίνο των ωοθηκών και μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες, μη κακοήθεις καταστάσεις.

Οι κακοήθεις όγκοι των ωοθηκών μπορεί να παράγουν ορμόνες που προκαλούν συγκεκριμένα συμπτώματα ή σημεία. Οι εν λόγω όγκοι ονομάζονται λειτουργικοί όγκοι. Η υπερβολική παραγωγή οιστραδιόλης ή/και ανδρογόνων μπορεί να προκαλέσει πρόωρη σεξουαλική ανάπτυξη (πρόωρη έναρξη της εφηβείας) σε κορίτσια της προεφηβικής ηλικίας. Από τον καρκίνο των ωοθηκών είναι πιθανό να επηρεαστεί και η περίοδος. Η περίσσεια οιστραδιόλης μπορεί να προκαλέσει ακανόνιστους εμμηνορυσιακούς κύκλους σε προεμμηνοπαυσιακές ασθενείς ή μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία της μήτρας σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Η υπερβολική παραγωγή τεστοστερόνης, μπορεί να προκαλέσει αρρενοποίηση. Υπερβολική παραγωγή κορτιζόλης μπορεί να προκαλέσει σύνδρομο Cushing, μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αύξηση σωματικού βάρους, λέπτυνση του δέρματος και υπερβολική ανάπτυξη της τριχοφυΐας.

Πώς Εντοπίζεται Ο Καρκίνος Των Ωοθηκών;

Μπορεί να τεθεί υπόνοια καρκίνου των ωοθηκών κατά τη διάρκεια ενός ελέγχου ρουτίνας, όταν η κλινική εξέταση αναδείξει μάζα στην πύελο ή βάσει συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Σε αυτά τα πλαίσια, το Τεστ Παπ μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο της υγείας των γυναικείων αναπαραγωγικών οργάνων, αν και δεν ανιχνεύει άμεσα τον καρκίνο των ωοθηκών. Πέραν του να ρωτήσει για την πιθανή ύπαρξη των συμπτωμάτων που αναφέραμε παραπάνω, ο γιατρός θα προχωρήσει σε γενική φυσική εξέταση και θα ζητήσει εξετάσεις αίματος.

Εάν μία μετεμμηνοπαυσιακή ασθενής παρουσιάζει συμπτώματα όγκου των ωοθηκών και μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία, η υστεροσκόπηση (εξέταση του εσωτερικού της μήτρας χρησιμοποιώντας μια μικρή κάμερα) ενδείκνυται για να τεκμηριώσει υπερπλασία του ενδομητρίου.

Η διάγνωση του καρκίνου των ωοθηκών βασίζεται στις ακόλουθες εξετάσεις:

1. Κλινική εξέταση
2. Ακτινολογική διερεύνηση με:

• Διακολπικό υπερηχογράφημα
• Μαγνητική τομογραφία (MRI)
• Αξονική τομογραφία (CT)
• Tομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων – αξονική τομογραφία (PET – CT)

3. Καρκινικοί δείκτες: Συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου των ωοθηκών παράγουν παράγοντες που μπορούν να μετρηθούν χρησιμοποιώντας μια εξέταση αίματος. Αυτοί οι επονομαζόμενοι καρκινικοί δείκτες, μπορούν να βοηθήσουν στον καθορισμό της διάγνωσης του καρκίνου των ωοθηκών. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι εκτός και αν οι όγκοι των ωοθηκών παράγουν ουσίες που προκαλούν ειδικά συμπτώματα ή σημεία της νόσου, δεν αναγνωρίζονται συχνά. Ως εκ τούτου, το καρκινικό αντιγόνο 125 (Ca125) είναι ένας καρκινικός δείκτης που συνήθως μετριέται κατά την αρχική εκτίμηση μιας ύποπτης μάζας των εξαρτημάτων και άλλοι καρκινικοί δείκτες χρησιμοποιούνται όταν υπάρχει υποψία ενός ορισμένου τύπου μη-επιθηλιακού καρκίνου των ωοθηκών. Ορισμένοι καρκινικοί δείκτες μπορεί, επίσης, να χρησιμοποιηθούν κατά τη διάρκεια ή μετά τη θεραπεία για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία ή /και την παρακολούθηση για πιθανή υποτροπή της νόσου. Εκτός του Ca125, άλλοι δείκτες που ανευρίσκονται αυξημένοι σε τέτοιου είδους όγκους είναι η ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG), η α-φετοπρωτεΐνη (AFP) και η γαλακτική δεϋδρογενάση (LDH). Για τους όγκους που εκκρίνουν ορμόνες εξετάζονται τα ανδρογόνα, η κορτιζόλη, η οιστραδιόλη, η ινχιμπίνη, και η ειδική νευρωνική ενολάση (NSE)
4. Ιστοπαθολογική εξέταση: Η ιστοπαθολογική πληροφορία θα επιβεβαιώσει τη διάγνωση του καρκίνου των ωοθηκών και θα αποκαλύψει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου, που επιτρέπει στο γιατρό να καθορίσει τον ιστολογικό τύπο του καρκίνου των ωοθηκών. Με τη διαδικασία αυτή γίνεται χειρουργική σταδιοποίηση του όγκου με την οποία προσδιορίζεται η έκταση στην οποία ο όγκος των ωοθηκών έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα. Στην περίπτωση του καρκίνου των ωοθηκών, η σταδιοποίηση περιλαμβάνει τη λαπαροτομία.

Ποια Είναι Τα Στάδια Του Καρκίνου Των Ωοθηκών;

Η σταδιοποίηση του καρκίνου των ωοθηκών καθορίζει πόσο έχει εξαπλωθεί η νόσος στο σώμα και βοηθά τους γιατρούς να σχεδιάσουν την κατάλληλη θεραπεία και να εκτιμήσουν την πρόγνωση. Τα στάδια βασίζονται σε εξετάσεις, χειρουργικά ευρήματα και ιστοπαθολογική ανάλυση του όγκου και των ιστών.

• Στάδιο I: Ο καρκίνος περιορίζεται σε μία ή και στις δύο ωοθήκες.
• Στάδιο II: Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί στην πύελο ή σε άλλα όργανα της πυελικής κοιλότητας.
• Στάδιο III: Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί στην κοιλιακή κοιλότητα ή στους λεμφαδένες κοντά στο κοιλιακό τοίχωμα, αλλά δεν έχει φτάσει σε απομακρυσμένα όργανα.
• Στάδιο IV: Υπάρχει απομακρυσμένη μετάσταση σε άλλα όργανα, όπως το ήπαρ ή οι πνεύμονες.

Η πρόληψη η οποία οδηγεί σε έγκαιρη διάγνωση, όταν ο καρκίνος βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, βελτιώνει σημαντικά την πρόγνωση και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Ποιο Είναι Το Προσδόκιμο Ζωής Των Γυναικών Με Καρκίνο Των Ωοθηκών;

Το προσδόκιμο ζωής και η επιβίωση των γυναικών με καρκίνο των ωοθηκών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο κατά τη διάγνωση. Οι γυναίκες που διαγιγνώσκονται σε αρχικά στάδια έχουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης σε σύγκριση με εκείνες που διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια. Η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία είναι σημαντική για την ανίχνευση υποτροπών και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής.

Είναι Δυνατή Η Αντιμετώπιση Του Καρκίνου Των Ωοθηκών;

Η αντιμετώπιση του καρκίνου των ωοθηκών είναι δυνατή και εξαρτάται από το στάδιο, τον τύπο του όγκου και τη γενική κατάσταση της ασθενούς και είναι πάντα εξατομικευμένη. Οι βασικές θεραπείες είναι οι εξής:

• Χειρουργική αφαίρεση: Αφαίρεση των ωοθηκών, της μήτρας και, ανάλογα με την περίπτωση, των γειτονικών ιστών για την εκρίζωση του όγκου.
• Χημειοθεραπεία: Χρησιμοποιείται συνήθως μετά τη χειρουργική επέμβαση για να καταστρέψει τυχόν υπολειμματικά καρκινικά κύτταρα.
• Στοχευμένες θεραπείες και ανοσοθεραπείες: Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορούν να προσφέρουν βελτιωμένα αποτελέσματα, ειδικά σε ασθενείς με συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις.

Πώς Καθορίζεται Η Βέλτιστη Θεραπεία;

Ο ιατρός θα εξετάσει πολλές πτυχές προκειμένου να αποφασίσει για την καλύτερη θεραπεία, τόσο της ασθενούς όσο και του καρκίνου.

Πληροφορίες Σχετιζόμενες Με Την Ασθενή

• Ηλικία
• Αναπαραγωγική ιστορία και εμμηνοπαυσιακή κατάσταση σε ενήλικες γυναίκες
• Κατάσταση τριχοφυΐας σε προ-εφηβικά κορίτσια
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου των ωοθηκών, καρκίνου του μαστού ή άλλου καρκίνου
• Ατομικό ιατρικό ιστορικό, προηγούμενες ασθένειες και θεραπείες
• Γενική κατάσταση και συγκεκριμένα σωματικά ενοχλήματα
• Τα αποτελέσματα της κλινικής εξέτασης
• Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων, της γενικής αίματος, νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας
• Τα αποτελέσματα των πιθανών άλλων ειδικών εργαστηριακών εξετάσεων, όπως η αρχική τιμή των καρκινικών δεικτών που μπορεί να είναι σημαντικά για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Σχετικές Πληροφορίες Για Τον Καρκίνο

Οι πληροφορίες για τον καρκίνο που είναι σημαντικές για να κατευθύνουν τη θεραπεία περιλαμβάνουν το στάδιο του καρκίνου, τον ιστολογικό τύπο και το βαθμό κακοήθειας του όγκου.

Σταδιοποίηση

Ο προσδιορισμός του σταδίου του καρκίνου σημαίνει ότι οι ιατροί αξιολογούν την επέκταση του καρκίνου και την πρόγνωση της ασθενούς. Η πρόγνωση βελτιώνεται καθώς το στάδιο μειώνεται. Το στάδιο είναι θεμελιώδους σημασίας, προκειμένου να παρθεί η σωστή θεραπευτική απόφαση.

Στον καρκίνο των ωοθηκών η σταδιοποίηση είναι πλήρης, όταν διενεργηθούν οι ακόλουθες εξετάσεις:

• Κλινική εξέταση
• Ακτινολογική διερεύνηση
• Χειρουργική διερεύνηση της κοιλιάς (που ονομάζεται χειρουργική σταδιοποίηση)
• Ιστοπαθολογική εξέταση του ιστού από τον αρχικό όγκο
• Βιοψίες από άλλα πιθανώς προσβεβλημένα όργανα

Χειρουργική Σταδιοποίηση

Η χειρουργική σταδιοποίηση γίνεται σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες που εκδίδονται από τη Διεθνή ένωση Γυναικολογίας και Μαιευτικής (συντομογραφία: FIGO). Ο χειρουργός θα αφαιρέσει τον όγκο και επιλεγμένα όργανα και θα κάνει δειγματοληψίες για βιοψία (χειρουργική αφαίρεση μικρών κομματιών ιστού για ιστοπαθολογική εξέταση) άλλων οργάνων στα οποία ο καρκίνος μπορεί να έχει εξαπλωθεί.

Οι παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της χειρουργικής σταδιοποίησης της νόσου μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Ολική κοιλιακή υστερεκτομή (αφαίρεση της μήτρας) μετά των εξαρτημάτων (εκτομή των ωοθηκών και σαλπίγγων), πλήρη ή εκλεκτική λεμφαδενεκτομή (αφαίρεση των λεμφαδένων) της πυέλου και των παραορτικών λεμφαδένων, μερική ή πλήρη επιπλεκτομή (εκτομή του επιπλόου το οποίο αντιστοιχεί σε μία μεγάλη πτυχή του περιτοναίου που καλύπτει το έντερο) και εκτομή οποιουδήποτε άλλου οργάνου στο οποίο ο όγκος έχει εξαπλωθεί
• Λήψη βιοψιών από το περιτόναιο (ιστός που επενδύει την κοιλιακή κοιλότητα) το διάφραγμα, τη λεκάνη και άλλα σημεία
• Έκπλυση της κοιλιακής κοιλότητας με φυσιολογικό ορό για να ανιχνευθεί η παρουσία κακοήθων κυττάρων
• Για επιλεγμένους τύπους όγκων, αφαίρεση της σκωληκοειδούς απόφυσης

Ιστοπαθολογική Εξέταση Του Όγκου

Το χειρουργικό δείγμα του όγκου εξετάζεται στο εργαστήριο από έναν παθολογοανατόμο. Η εξέταση αυτή ονομάζεται ιστοπαθολογική και θα παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον ιστολογικό τύπο και τον βαθμό κακοήθειας του όγκου. Η ιστοπαθολογική εκτίμηση του καρκινικού ιστού παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τον όγκο.

Ο ιστολογικός τύπος του όγκου αναφέρεται στον τύπο των κυττάρων που συνθέτουν τον όγκο. Ο λεγόμενος βαθμός κακοήθειας ενός κακοήθους όγκου αντικατοπτρίζει την παρουσία άτυπων χαρακτηριστικών των κυττάρων του ή/και την άτυπη αρχιτεκτονική του όγκου. Ο βαθμός κακοήθειας θεωρείται ότι παρέχει πληροφορίες σχετικά με τον ρυθμό με τον οποίο ο όγκος θα αυξηθεί και το βαθμό στον οποίο θα είναι διηθητικός.

Ποιες Είναι Οι Θεραπευτικές Επιλογές;

Ο σχεδιασμός της θεραπείας γίνεται από μια διεπιστημονική ομάδα ειδικών, μέσω συνάντησης γνωστής ως ογκολογικό συμβούλιο. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, αξιολογούνται όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες για την ασθενή και τον όγκο, ώστε να καθοριστεί η βέλτιστη θεραπευτική στρατηγική.

Συνήθως η θεραπεία περιλαμβάνει συνδυασμό χειρουργικής επέμβασης και συστηματικής χημειοθεραπείας, η οποία στοχεύει στην καταστροφή των καρκινικών κυττάρων, ανεξάρτητα από την τοποθεσία τους στο σώμα.

Η έκταση της αντιμετώπισης θα εξαρτηθεί από το στάδιο του καρκίνου, τα χαρακτηριστικά του όγκου και τους κινδύνους για την ασθενή. Όλες οι θεραπευτικές επιλογές έχουν τα οφέλη τους, τους κινδύνους και τις αντενδείξεις τους. Συνιστάται οι ασθενείς να ρωτούν τους γιατρούς τους σχετικά με τα αναμενόμενα οφέλη και τους κινδύνους κάθε θεραπείας, προκειμένου να ενημερωθούν σχετικά.

Ποιες Είναι Οι Παρενέργειες Των Θεραπειών;

Ορισμένοι κίνδυνοι είναι κοινοί για κάθε χειρουργική επέμβαση που γίνεται με γενική αναισθησία. Οι επιπλοκές αυτές είναι ασυνήθιστες και περιλαμβάνουν την εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση, καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα, αιμορραγία, μόλυνση ή αντίδραση στην αναισθησία.

Η αφαίρεση των λεμφαδένων της πυέλου και εκείνων κατά μήκος της αορτής, μπορεί να βλάψει ή να αποφράξει το λεμφικό σύστημα με αποτέλεσμα λεμφοίδημα, μια κατάσταση όπου λεμφικό υγρό συσσωρεύεται στα πόδια και τα κάνει να διογκώνονται.

Ασθενείς στις οποίες αφαιρούνται και οι δύο ωοθήκες δεν θα είναι πλέον σε θέση να συλλάβουν και να κάνουν παιδιά. Οι ασθενείς θα πρέπει να ενημερώνονται κατάλληλα και να παραπέμπονται σε εξειδικευμένους φορείς υποστήριξης.

Σε επιλεγμένες ασθενείς, μπορεί να πραγματοποιηθεί η χειρουργική εξαίρεση με διατήρηση της γονιμότητας, πράγμα που σημαίνει ότι διατηρούνται η μία ωοθήκη, η σάλπιγγα καθώς και η μήτρα. Η χειρουργική εξαίρεση με διατήρηση της γονιμότητας μπορεί να συζητηθεί με ασθενείς οι οποίες επιθυμούν να διατηρήσουν την ικανότητα να συλλάβουν και να κάνουν παιδιά, αρκεί να παρέχεται ολοκληρωμένη χειρουργική σταδιοποίηση, τα διατηρημένα όργανα να είναι υγιή και η ασθενής να ενημερώνεται κατάλληλα.

Η απώλεια της λειτουργίας των ωοθηκών που ακολουθεί την εκτομή και των δύο ωοθηκών οδηγεί επίσης σε απώλεια της παραγωγής των γυναικείων ορμονών. Στις γυναίκες της αναπαραγωγικής ηλικίας, αυτό θα οδηγήσει σε απώλεια της εμμήνου ρύσης και την εμφάνιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. Το αν ή όχι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης ενδείκνυται ή αντενδείκνυται θα πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά.

Παρενέργειες Της Χημειοθεραπείας

Οι παρενέργειες της χημειοθεραπείας είναι πολύ συχνές, θα εξαρτηθούν από το χορηγούμενο φάρμακο και τη δοσολογία και διαφέρουν σε τύπο και ένταση για κάθε ασθενή. Οι πιο συχνές παρενέργειες είναι:

• Απώλεια μαλλιών ή αραίωση των μαλλιών
• Μείωση των αιμοσφαιρίων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία, αιμορραγία, εκχυμώσεις και λοιμώξεις
• Κόπωση
• Αίσθημα αδιαθεσίας ή έμετοι

Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να εμφανιστούν συχνά περιλαμβάνουν:

• Στοματικές πληγές ή έλκη
• Απώλεια ή αλλοίωση της γεύσης (μεταλλική γεύση)
• Διάρροια
• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών (περιφερική νευροπάθεια)
• Άλγη και πόνοι στις αρθρώσεις και τους μυς
• Ήπιες αλλεργικές αντιδράσεις με εξάνθημα, ερυθρότητα προσώπου, πυρετό ή ρίγος
• Φλεγμονή του δέρματος γύρω από το σημείο έγχυσης
• Δερματικές αντιδράσεις με ερυθρότητα, μελάγχρωση ή πάχυνση

Οι παροδικές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν:

• Αλλαγές στην ηπατική λειτουργία
• Φλεγμονή των πνευμόνων που προκαλεί βήχα, δύσπνοια και πόνο στο στήθος
• Δυσκοιλιότητα
• Θολή όραση
• Σοβαρή αλλεργική αντίδραση
• Χαμηλή αρτηριακή πίεση (που ενδεχομένως προκαλεί ζάλη)
• Επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού
• Κοιλιακό άλγος
• Κεφαλαλγία

Για τις γυναίκες που έχουν κάνει χειρουργική επέμβαση με διατήρηση της γονιμότητας, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την εναπομένουσα ωοθήκη και να προκαλέσουν στειρότητα. Επίσης, ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα μπορεί να βλάψουν το αναπτυσσόμενο έμβρυο και/ή μπορεί να έχουν βλαβερές συνέπειες για ένα μωρό που θηλάζει επειδή μπορεί να περάσουν στο μητρικό γάλα.

Απεικονιστικές Εξετάσεις

Οι ιατρικές εξετάσεις απεικόνισης χρησιμοποιούνται για να επαληθεύσουν την επέκταση του όγκου και να αποκλείσουν ή να ανιχνεύσουν ενδεχόμενες μεταστάσεις. Η αξονική τομογραφία (CT scan) και η μαγνητική τομογραφία (MRI) χρησιμοποιούνται για να απεικονίσουν κάθε εξάπλωση του όγκου στην πύελο και τους λεμφαδένες (που εντοπίζονται κατά μήκος των κεντρικών αγγείων στην πύελο και κατά μήκος της αορτής), που παροχετεύουν τον όγκο και που μπορεί να είναι θέσεις των μεταστάσεων. Η μαγνητική τομογραφία έχει αποδειχθεί ότι είναι ανώτερη από την αξονική τομογραφία. Προκειμένου να εξεταστεί το ουροποιητικό σύστημα (συμπεριλαμβανομένων των ουρητήρων μεταξύ των νεφρών και της κύστης, οι οποίοι μπορεί να συμπιεστούν από έναν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας που αναπτύσσεται ή από λεμφαδένες) πραγματοποιείται ενδοφλέβια πυελογραφία (μια απεικόνιση με ακτίνες Χ του ουροποιητικού συστήματος, μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού).

Τι Συμβαίνει Μετά Τη Θεραπεία;

Δεν είναι ασυνήθιστο για τους ασθενείς με καρκίνο να βιώσουν συμπτώματα που να σχετίζονται με τη θεραπεία αφού η θεραπεία έχει ολοκληρωθεί.

Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν άγχος, δυσκολία στον ύπνο ή κατάθλιψη και μπορεί να χρειαστούν ψυχολογική υποστήριξη. Κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία, η διατροφή μπορεί να καταστεί προβληματική λόγω της μειωμένης όρεξης, της ναυτίας και της γενικής κακουχίας. Δυσκολίες συγκέντρωσης και μνήμης δεν είναι σπάνιες παρενέργειες της ενδοφλέβιας χημειοθεραπείας

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, ο γιατρός θα προτείνει παρακολούθηση που έχει ως στόχο:

• Να εντοπίσει και να προλάβει τις αρνητικές επιπτώσεις της θεραπείας
• Τον εντοπισμό πιθανής υποτροπής και της άμεσης έναρξης κατάλληλης θεραπείας
• Την παροχή ιατρικών πληροφοριών, ψυχολογικής υποστήριξης και παραπομπής σε φορείς που παρέχουν εξειδικευμένη υποστήριξη προκειμένου να βελτιστοποιηθεί η επιστροφή στην κανονική καθημερινή ζωή

Λόγω της ετερογένειας των διαφόρων τύπων του καρκίνου των ωοθηκών, δεν υπάρχει ένα ενιαίο και γενικά αποδεκτό πρωτόκολλο παρακολούθησης των ασθενών.

Η επιστροφή στην κανονική καθημερινή ζωή μπορεί να είναι δύσκολη γνωρίζοντας ότι ο καρκίνος μπορεί να επιστρέψει. Πρόσθετες εξειδικευμένες ψυχολογικές συμβουλές μπορεί να είναι πολύτιμες και κάποιες ασθενείς μπορεί να βρουν στήριξη σε ομάδες ασθενών ή σε μέσα ενημέρωσης που στοχεύουν σε ασθενείς. Οι διαιτολόγοι μπορεί να παρέχουν συμβουλές σχετικά με την κατάλληλη διατροφή. Οι κοινωνικοί λειτουργοί μπορούν να βοηθήσουν στην εξεύρεση πόρων για να εξασφαλιστεί η επιτυχής αποκατάσταση.

Ο Καρκίνος Των Ωοθηκών Σχετίζεται Με Την Κληρονομικότητα;

Αναφορικά με την κληρονομικότητα, μπορεί να προκύψουν ανησυχίες σχετικά με τον ενδεχόμενο κίνδυνο για τους συγγενείς της ασθενούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο κίνδυνος είναι πολύ χαμηλός για τους συγγενείς αφού το 90% των καρκίνων των ωοθηκών δεν συνδέονται με οποιαδήποτε κληρονομική γονιδιακή μετάλλαξη. Ωστόσο, οι ασθενείς με καρκίνο που συνδέεται με μια κληρονομική μετάλλαξη και οι ασθενείς οι οποίες ανησυχούν για την πιθανότητα αυτή, θα πρέπει να συζητήσουν με τον ιατρό τους τι συνιστάται για τους συγγενείς τους.

Ο μαιευτήρας – χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Γρυπάρης και όλοι οι εξειδικευμένοι συνεργάτες του στο Materna Care βρίσκονται στη διάθεσή σας για να συζητήσετε από κοντά σχετικά με τον καρκίνο των ωοθηκών. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας μαζί μας, μέσω τηλεφώνου ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας, και προγραμματίστε το ραντεβού σας στο ιατρείο μας στον Πειραιά.

Τελευταία Νέα