Μη Επεμβατικός Προγεννητικός Έλεγχος – NIPT

Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος (Non Invasive Prenatal Test – NIPT test) είναι το τεστ στο οποίο με μια απλή αιμοληψία από τη μητέρα εξετάζουμε το γενετικό υλικό (DNA) του εμβρύου που κυκλοφορεί ελεύθερα (εκτός κυττάρων) στο αίμα της για τις πιο κοινές χρωμοσωμικές ανωμαλίες και σύνδρομα.

Μέχρι σήμερα ο μόνος τρόπος για να γνωρίσουμε σίγουρα εάν ένα έμβρυο έχει μια χρωμοσωμική ανωμαλία είναι με επεμβατικές εξετάσεις, όπως η λήψη τροφοβλάστης (11η – 15η εβδομάδα κύησης) ή η αμνιοπαρακέντηση (16η εβδομάδα εώς το τέλος της κύησης). Αυτές οι εξετάσεις περιλαμβάνουν τη λήψη τροφοβλάστης από τον πλακούντα ή αμνιακού υγρού από τον αμνιακό σάκο με διάτρηση του σάκου με επεμβατική βελόνα και φέρουν κίνδυνο αποβολής περίπου 0,5%.

Στην εγκυμοσύνη, μετά την 10η εβδομάδα, ένα ποσοστό του ελεύθερου DNA (cell free DNA – cfDNA) στο αίμα της μητέρας, συνήθως γύρω στο 5-10%, προέρχεται από το έμβρυο. Έτσι μπορούμε πλέον με σιγουριά και εξελιγμένες μεθόδους μοριακής ανάλυσης να ανιχνεύσουμε:

• Το Σύνδρομο Down (τρισωμία 21) σε ποσοστό >99%
• Το Σύνδρομο Edward’s (τρισωμία 18) σε ποσοστό 97%
• Το Σύνδρομο Patau (τρισωμία 13) σε ποσοστό 92%
• Το φύλο του εμβρύου προαιρετικά

Πότε Πραγματοποιείται Ο Μη Επεμβατικός Προγεννητικός Έλεγχος;

Το μη επεμβατικό προγεννητικό τεστ μπορεί να πραγματοποιηθεί από την 10η εβδομάδα της κύησης και έπειτα, με ιδανική ηλικία κύησης τη 12η εβδομάδα. Από αυτό το στάδιο της εγκυμοσύνης και μετά, το ποσοστό του εμβρυϊκού DNA στη μητρική κυκλοφορία ξεπερνά σχεδόν πάντα το 5% και καθιστά την ανίχνευσή του ικανοποιητική από τους γενετικούς αναλυτές που χρησιμοποιούνται. Νωρίτερα από αυτή την εβδομάδα το ποσοστό του εμβρυϊκού DNA μπορεί να είναι πολύ μικρό και να οδηγήσει σε αποτυχία του τεστ ή λανθασμένη διάγνωση.

Τι Χαρακτηριστικά Έχει Ένα NIPT Test;

• Πρόκειται για μια ασφαλή δοκιμασία χωρίς κίνδυνο αποβολής.
• Έχει μεγάλη ακρίβεια (>99%) αλλά μικρότερη της αμνιοπαρακέντησης (100%) και γι’ αυτό δεν πρόκειται για διαγνωστική δοκιμασία, αλλά για δοκιμασία διαλογής (screening).
• Εφαρμόζεται σε μονήρεις και δίδυμες κυήσεις.
• Εφαρμόζεται σε κυήσεις τεχνητής γονιμοποίησης (IVF), ακόμα και σε περιπτώσεις δανεικού ωαρίου (donor egg).

Σε Ποιες Γυναίκες Συστήνεται Ο Μη Επεμβατικός Προγεννητικός Έλεγχος;

Με βάση τις σημερινές δυνατότητες και περιορισμούς του cfDNA τεστ, συνιστούμε τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο κυρίως σε γυναίκες «ενδιάμεσου» κινδύνου, όπου θέλουμε μεν κάτι ισχυρότερο από την αυχενική διαφάνεια αλλά δεν έχουμε τόσο ανησυχητικά ευρήματα ώστε να συστήσουμε αμνιοπαρακέντηση. Οριοθετώντας την έννοια του «ενδιάμεσου κινδύνου», μία μελέτη από τη Δανία πρότεινε την εφαρμογή μη επεμβατικού ελέγχου στις γυναίκες εκείνες όπου η αυχενική διαφάνεια και οι ορμόνες 1ου τριμήνου δίνουν πιθανότητα μεταξύ 1:100 και 1:1000 (Petersen et al. 2014). Το 2014, από την ομάδα ερευνητών του καθηγητή Νικολαΐδη στο King’s College του Λονδίνου προτάθηκε το cfDNA τεστ να πραγματοποιείται σε γυναίκες με ρίσκο από 1:100 – 1:2500 (Gil et al., 2014). Το Αμερικάνικο Κολέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG) επεκτείνει τη σύσταση για χρωμοσωμικό έλεγχο και σε άλλες περιπτώσεις «υψηλού κινδύνου» για χρωμοσωμικές ανωμαλίες, στις οποίες περιλαμβάνονται γυναίκες με ηλικία μεγαλύτερη των 35 ετών, ή με θετικό ιατρικό ιστορικό.

Επίσης, το cfDNA τεστ μπορεί να προσφέρεται σε οποιαδήποτε εγκυμονούσα απλά επιθυμεί ένα ακίνδυνο τεστ υψηλής αξιοπιστίας, το οποίο μπορεί να την καθησυχάσει για το καλώς έχει του εμβρύου.

Τέλος, το τεστ έχει εφαρμογή σε γυναίκες που διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο αποβολής από μια αμνιοπαρακέντηση ή λήψη τροφοβλάστης, όπως σε περιπτώσεις αιματώματος, κολπικής αιμορραγίας πρώτου τριμήνου, πολύδυμες κυήσεις.

Πώς Γίνεται Το NIPT Τεστ;

Απαιτείται πάντα υπερηχογραφική εξέταση του εμβρύου προς καταγραφή της εμβρυϊκής καρδιακής λειτουργίας και αποκλεισμό δομικών ανωμαλιών. Αμέσως μετά, παίρνουμε λίγο αίμα από το χέρι της μητέρας και το δείγμα συσκευάζεται και αποστέλλεται στο εξωτερικό.

Σε Πόσο Καιρό Θα Έχω Τα Αποτελέσματα;

Τα αποτελέσματα της εξέτασης διατίθενται, συνήθως, μετά από 10 με 14 μέρες. Η πιθανότητα να μην προκύψει αποτέλεσμα από τον έλεγχο αγγίζει το 1%. Αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία ήταν αποτυχημένη, καθώς το εμβρυϊκό DNA στο αίμα της μητέρας ήταν χαμηλό, και όχι πως το αποτέλεσμα είναι είτε θετικό είτε αρνητικό.

Το αυξημένο βάρος της μητέρας και η πρώιμη ηλικία κύησης ενδέχεται να συμβάλλουν στην παρουσία χαμηλών επιπέδων εμβρυϊκού DNA.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα απαιτηθεί ένα επιπλέον δείγμα αίματος από τη μητέρα, το οποίο θα εξεταστεί χωρίς επιπλέον χρέωση.

Πώς Εκφράζεται Το Αποτέλεσμα;

Τα αποτελέσματα του NIPT τεστ εκφράζονται υπό μορφή πιθανότητας και αποτελούν δοκιμασία διαλογής, όχι διαγνωστικό έλεγχο. Ένα αποτέλεσμα χαμηλού κινδύνου υποδηλώνει ότι η πιθανότητα χρωμοσωμικής ανωμαλίας είναι λιγότερη από 1:10.000, με >99% πιθανότητα το έμβρυο να μην εμφανίζει τις συγκεκριμένες ανωμαλίες. Αντίθετα, ένα αποτέλεσμα υψηλού κινδύνου υποδηλώνει ότι το έμβρυο έχει >99% πιθανότητα να φέρει τρισωμία.

Τι Κάνουμε Στην Περίπτωση Ενός Θετικού Αποτελέσματος;

Με βάση τις δυνατότητες των τεστ που κυκλοφορούν στην αγορά και τις οδηγίες των επιστημονικών φορέων, μία έγκυος με παθολογικό αποτέλεσμα στο cfDNA τεστ πρέπει να παραπέμπεται για γενετική συμβουλή και συνιστάται επιβεβαίωση του αποτελέσματος με CVS (λήψη τροφοβλάστης) ή αμνιοπαρακέντηση. Στην ουσία κάνουμε cfDNA τεστ για το φυσιολογικό του αποτέλεσμα.

Χρειάζεται Η Εξέταση Της Αυχενικής Διαφάνειας;

Σύμφωνα με τις τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες, προαπαιτείται η διενέργεια υπερηχογραφήματος αυχενικής διαφάνειας πριν από το τεστ NIPT, προκειμένου να αξιολογηθεί κατά πόσο η εξέταση αποτελεί την κατάλληλη επιλογή. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς τα αποτελέσματα του τεστ εξαρτώνται άμεσα από τις μετρήσεις και τα ευρήματα που προκύπτουν από την αυχενική διαφάνεια.

Επιπλέον, στην εξέταση της αυχενικής διαφάνειας όπως γίνεται σήμερα από τους γιατρούς που είναι πιστοποιημένοι για αυτή, γίνεται ένας πρώτος έλεγχος και για ανωμαλίες των οργάνων του εμβρύου, οι οποίες πολλές φορές είναι πολύ συχνότερες από το σύνδρομο Down (π.χ. οι συγγενείς καρδιοπάθειες). Όλα αυτά τα παράπλευρα οφέλη της αυχενικής διαφάνειας δεν μπορούν να αντικατασταθούν από μεθόδους όπως το cfDNA τεστ.

Πρέπει Να Γίνει Υπερηχογράφημα Β’ Επιπέδου Μετά Το NIPT;

Το cfDNA τεστ αποτελεί έναν εξαιρετικά ακριβή έλεγχο για τη διάγνωση του συνδρόμου Down και, σε μικρότερο βαθμό, ορισμένων άλλων συχνών χρωμοσωμικών ανωμαλιών. Αντίθετα, ο σκοπός του υπερηχογραφήματος β’ επιπέδου (ο οποίος είναι γνωστος και ως «μεγάλος υπέρηχος» ή αναλυτικό υπερηχογράφημα) είναι κυρίως η ανίχνευση ανατομικών ανωμαλιών στα όργανα του εμβρύου, οι οποίες είναι πιο συχνές από τα χρωμοσωμικά σύνδρομα, επηρεάζοντας περίπου το 2% των κυήσεων.

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του υπερηχογραφήματος β’ επιπέδου αξιολογούνται οι Doppler ροές της μητέρας για την πρόβλεψη της προεκλαμψίας και μετράται το μήκος του τραχήλου της μήτρας για την εκτίμηση του κινδύνου πρόωρου τοκετού.

Δεδομένου ότι το cfDNA τεστ ελέγχει μόνο για συγκεκριμένα χρωμοσωμικά σύνδρομα, δεν μπορεί να ανιχνεύσει τις καταστάσεις που εξετάζονται στο υπερηχογράφημα β’ επιπέδου και συνεπώς δεν αντικαθιστά την ανάγκη για την πραγματοποίησή του.

Μη Επεμβατικός Προγεννητικός Έλεγχος και Περιορισμοί

Η συγκεκριμένη δοκιμή προορίζεται κατά κύριο λόγο για την ανίχνευση των εμβρυϊκών τρισωμιών 21, 18 και 13 προγεννητικά και μπορεί να πραγματοποιηθεί από την 10η εβδομάδα κύησης και μετά, αλλά όχι νωρίτερα.

Οι αναφερόμενες ευαισθησίες και ειδικότητες όσον αφορά τις τρισωμίες 21 και 18 είναι μεν πολύ υψηλές, συνήθως 99% ή μεγαλύτερες, αλλά η εξέταση δεν παύει να αποτελεί δοκιμασία διαλογής (screening). Όλα τα παθολογικά αποτελέσματα που προκύπτουν από το cfDNA test πρέπει να επιβεβαιώνονται μέσω επεμβατικών εξετάσεων, όπως η λήψη τροφοβλάστης (CVS) ή η αμνιοπαρακέντηση.

Η δειγματοληψία επαναλαμβάνεται στο 1% περίπου των κυήσεων και είναι απαραίτητη όταν τα αποτελέσματα δεν πληρούν τα κριτήρια ποιοτικού ελέγχου που έχουν τεθεί.

Σε περιπτώσεις δίδυμων κυήσεων με παθολογικό αποτέλεσμα, δεν είναι δυνατό να διακριθεί σε ποιο από τα δύο (ή και στα δύο) έμβρυα υπάρχει η ανωμαλία. Η ακριβής διάγνωση απαιτεί επεμβατική εξέταση. Επιπλέον, οι φυλετικές χρωμοσωμικές ανωμαλίες δεν είναι δυνατόν να εντοπιστούν σε πολύδυμες κυήσεις.

Το cfDNA τεστ δεν είναι σχεδιασμένο για τον εντοπισμό μωσαϊκισμών (μείγμα φυσιολογικών και μη κυττάρων, που συνήθως οδηγεί σε ήπιες κλινικές εκδηλώσεις) ή τριπλοειδιών (69 χρωμοσώματα αντί για 46), με την τελευταία να αποτελεί μια θανατηφόρα κατάσταση.

Δεν συνιστάται η χρήση του τεστ για τον καθορισμό ανωμαλιών φύλου (Χ, Υ) ή μικροελλείψεων, καθώς παρατηρούνται πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα και δεν υπάρχει ασφαλής μεθοδολογία και τεκμηριωμένες μελέτες για αυτές τις εφαρμογές.

Ο μαιευτήρας – χειρουργός γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Γρυπάρης και όλοι οι εξειδικευμένοι συνεργάτες του στο Materna Care βρίσκονται στη διάθεσή σας για να συζητήσετε από κοντά σχετικά με τον μη επεμβατικό προγεννητικό έλεγχο NIPT και το κόστος του. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας μαζί μας, μέσω τηλεφώνου ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας, και προγραμματίστε το ραντεβού σας στο ιατρείο μας στον Πειραιά.

Τελευταία Νέα