Εξωσωματική Γονιμοποίηση – IVF

Τι Είναι Η Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF)

Η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF – In Vitro Fertilization) αποτελεί την πιο συνηθισμένη μέθοδο ιατρικά υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Όπως μαρτυρά η λέξη, πρόκειται για τη γονιμοποίηση που συμβαίνει έξω από το σώμα.  Το ωάριο, δηλαδή, δεν γονιμοποιείται από το σπερματοζωάριο στη σάλπιγγα, αλλά σε ειδικό εμβρυολογικό εργαστήριο και, στη συνέχεια, εμφυτεύεται στη μήτρα. Η μέθοδος πραγματοποιείται με ωάρια της ίδιας της γυναίκας ή με δανεικά ωάρια και με σπερματοζωάρια του συντρόφου ή με σπέρμα δότη. 

Στα πλαίσια ενός κύκλου εξωσωματικής, τα ωάρια (τα οποία συνήθως προκύπτουν μετά από την ελεγχόμενη διέγερση των ωοθηκών με τη βοήθεια ορμονικών σκευασμάτων) και τα σπερματοζωάρια συλλέγονται και τοποθετούνται μαζί σε ένα τρυβλίο ώστε να πραγματοποιηθεί η γονιμοποίηση. Αν τα ωάρια γονιμοποιηθούν επιτυχώς στο εργαστήριο, μεταφέρονται στη μήτρα της γυναίκας. Ιδανικά, ένα από τα γονιμοποιημένα ωάρια θα εμφυτευθεί στη μήτρα και θα αναπτυχθεί, όπως συμβαίνει φυσιολογικά. Η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) διακρίνεται στα εξής τέσσερα στάδια:

1. Πρόκληση και παρακολούθηση ωοθηκικής διέγερσης
2. Ωοληψία
3. Γονιμοποίηση ωαρίων
4. Εμβρυομεταφορά

Πρόκληση Και Παρακολούθηση Ωοθηκικής Διέγερσης

Οι πιθανότητες επίτευξης κύησης αυξάνονται με την παρουσία μεγάλου αριθμού ώριμων ωαρίων, διαθέσιμων προς γονιμοποίηση. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, κάθε μήνα αναπτύσσεται και απελευθερώνεται μόλις ένα ωάριο από το σώμα. Συνεπώς, πρέπει να χρησιμοποιηθούν ορμονικά σκευάσματα που χορηγούνται εξωγενώς, ώστε να προκληθεί ελεγχόμενη υπερδιέγερση των ωοθηκών και να προκύψει ανάπτυξη περισσότερων ωοθυλακίων. Τα ωοθυλάκια είναι σάκοι γεμάτοι με υγρό όπου αναπτύσσονται και ωριμάζουν τα ωάρια. Για την τελική ωρίμανση και ρήξη του ωοθυλακίου (ωοθυλακιορρηξία) με απελευθέρωση των ωαρίων χρησιμοποιείται, επίσης, ορμονικό σκεύασμα και συγκεκριμένα, σκεύασμα ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης.

Για τη διέγερση των ωοθηκών, η γυναίκα λαμβάνει γοναδοτροπίνες, καθώς και GnRH αγωνιστές ή ανταγωνιστές (ανάλογα με το φαρμακευτικό πρωτόκολλο) για την αποφυγή της πρόωρης ωοθυλακιορρηξίας. Ανάλογα με το φαρμακευτικό πρωτόκολλο, η αγωγή (ενέσεις) ξεκινά την 1η ημέρα του κύκλου (δηλαδή της περιόδου) ή την 21η.

Οι γοναδοτροπίνες χορηγούνται με τη μορφή ενέσεων, συνήθως υποδορίως (στην κοιλιά ή στον μηρό με μικρή βελόνα τύπου ινσουλίνης), γίνονται την ίδια περίπου ώρα σε καθημερινή βάση, ενώ η δόση τους (πόσες «μονάδες» δηλαδή θα χορηγηθούν) ρυθμίζεται ανάλογα με τη γυναίκα και αναπροσαρμόζεται ανάλογα με την εξέλιξη του κύκλου.

Τα ανάλογα της GnRH χορηγούνται, επίσης, σε καθημερινή βάση και την ίδια περίπου ώρα, με τη μορφή υποδορίων ενέσεων ή σπανιότερα με τη μορφή εισπνοών από την μύτη.

Η διέγερση των ωοθηκών διαρκεί περίπου 2 εβδομάδες. Κατά τη διάρκειά της, η γυναίκα παρακολουθείται ορμονικά (γίνεται κυρίως μέτρηση της οιστραδιόλης), καθώς και με υπερηχογραφήματα, για να διαπιστωθεί πώς ανταποκρίνονται οι ωοθήκες της. Καθώς διογκώνονται οι ωοθήκες, η γυναίκα μπορεί να νιώσει ενόχληση χαμηλά στην κοιλιά.

Ωοληψία

Η διέγερση ολοκληρώνεται όταν τα ωοθυλάκια αποκτήσουν το κατάλληλο μέγεθος (διάμετρος μεταξύ 18-20mm) και τότε προσδιορίζεται η ημέρα και ώρα της ωοληψίας, της συλλογής δηλαδή των ωαρίων που έχουν αναπτυχθεί.

Η διαδικασία είναι σύντομη και γίνεται υπό την επήρεια ελαφριάς νάρκωσης (μέθης). Τα ώριμα ωοθυλάκια εντοπίζονται υπερηχογραφικά και, έπειτα, εισάγεται στον κόλπο μία βελόνα για τη λήψη του υγρού από το ώριμο ωοθυλάκιο με ήπια αναρρόφηση. Το υγρό εξετάζεται άμεσα με τη βοήθεια μικροσκοπίου ώστε να επιβεβαιωθεί η λήψη ωαρίου. Η εν λόγω διαδικασία επαναλαμβάνεται για κάθε ένα από τα ώριμα ωοθυλάκια και στις δύο ωοθήκες. Όσα ωάρια λαμβάνονται από το ωοθυλακικό υγρό τοποθετούνται σε επωαστικό θάλαμο. Η μέθοδος είναι ανώδυνη και απαιτεί απλά ανάπαυση μετά το τέλος για 30 λεπτά με 1 ώρα.

Την ίδια ημέρα συλλέγεται και το σπέρμα του συζύγου σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (men’s room) και επεξεργάζεται κατάλληλα για τη γονιμοποίηση.

Γονιμοποίηση Ωαρίων

Η γονιμοποίηση των ωαρίων γίνεται με τη μέθοδο της κλασικής εξωσωματικής (IVF) ή με αυτή της μικρογονιμοποίησης (ICSI) ανάλογα με τις παραμέτρους του σπέρματος και το ιστορικό του ζευγαριού.

Κλασική Εξωσωματική Γονιμοποίηση IVF (In Vitro Fertilization)

Μετά την ωοληψία, τα ωάρια τοποθετούνται σε επωαστή ρυθμισμένο σε ειδικές συνθήκες καλλιέργειας κυττάρων (θερμοκρασίας, πίεσης, κλπ). Την ίδια μέρα, στο εργαστήριο, προστίθενται σε ένα τρυβλίο ένας συγκεκριμένος αριθμός σπερματοζωαρίων για κάθε ωάριο.

Στην κλασική εξωσωματική γονιμοποίηση δεν πραγματοποιείται άλλη παρέμβαση. Τα σπερματοζωάρια έρχονται σε επαφή με το ωάριο μόνα τους και ένα από αυτά διεισδύει μέσα του και το γονιμοποιεί. Την επόμενη μέρα, τα ωάρια εξετάζονται μικροσκοπικά, ώστε να προσδιοριστεί αν έχει συντελεσθεί γονιμοποίηση. Τα γονιμοποιημένα ωάρια θα παραμείνουν για κάποιο διάστημα στο εργαστήριο ώσπου να κριθούν έτοιμα προς μεταφορά στη μήτρα, συνήθως μετά από περίπου 72 ώρες.

Μικρογονιμοποίηση ICSI (ΙntraCytoplasmic Sperm Injection)

Αφού γίνει η ωοληψία, ακολουθεί καθαρισμός των ωαρίων από τα κύτταρα που τα περιβάλλουν και επιλέγονται μόνο τα ώριμα ωάρια για μικρογονιμοποίηση. Χρησιμοποιώντας ένα σύστημα μικροχειριστηρίου, γίνεται αναρρόφηση ενός σπερματοζωαρίου σε μια ειδική μικροπιπέτα και, έπειτα, γίνεται η εισαγωγή του εντός του ωαρίου. Ακολούθως, το ωάριο που έχει γονιμοποιηθεί θα φυλαχθεί σε επωαστή, σε συνθήκες καλλιέργειας κυττάρων. Ενδείξεις που σημαίνει ότι μπορεί να εφαρμοστεί το ICSI είναι: 

• Ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, που αφού επεξεργαστούν, είναι χαμηλός (κάτω του ενός εκατομμυρίου ανά ml κινητά σπερματοζωάρια)
• Η διαρκής παρουσία μιας σειράς από κύτταρα στο σπέρμα, εξαιτίας χρόνιας φλεγμονής
• Οι συγκολλήσεις των σπερματοζωαρίων είναι αυξημένες
• Έχουν προηγηθεί πολλές ανεπιτυχείς προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης

Εμβρυομεταφορά

Η εμβρυομεταφορά αποτελεί τη μεταφορά των ωαρίων που έχουν γονιμοποιηθεί (έχουν, δηλαδή, εξελιχθεί φυσιολογικά στο εργαστήριο κατά τη διαδικασία της καλλιέργειας) στην κοιλότητα της μήτρας. Πρόκειται για μία ανώδυνη διαδικασία που δεν απαιτεί κάποια ιδιαίτερη προετοιμασία και αναλγητικό για να πραγματοποιηθεί. Ωστόσο, λόγω της κοιλιακής υπερηχογραφικής καθοδήγησης με την οποία διενεργείται, είναι απαραίτητο να έχει καταναλωθεί επαρκής ποσότητα νερού πριν (2-3 ποτήρια τουλάχιστον). Αυτό βοηθά στη βελτίωση της εικόνας του ενδομητρίου και της μητρικής κοιλότητας.

Η διαδικασία γίνεται μεταξύ της δεύτερης και έκτης μέρας από τη μέρα της ωοληψίας με έμβρυα που βρίσκονται μεταξύ 4 κυττάρων και του σταδίου της βλαστοκύστης. Ο εμβρυολόγος κάνει την επιλογή των καλύτερων εμβρύων βάσει συγκεκριμένων διεθνών κριτηρίων και ακολουθεί η αναρρόφηση με ειδικό εύκαμπτο καθετήρα. Ο γυναικολόγος αναπαραγωγής τοποθετεί τον καθετήρα στη μήτρα μέσω του τραχήλου. Η πορεία που ακολουθεί και η θέση που βρίσκεται ο καθετήρας παρακολουθούνται υπερηχογραφικά διαρκώς. Η διαδικασία πραγματοποιείται μέσω ήπιων και ακριβών κινήσεων και μετά το πέρας της έγχυσης, ο καθετήρας θα επιστραφεί στον εμβρυολόγο, που θα διαπιστώσει κατά πόσο έχουν τοποθετηθεί επιτυχώς όλα τα έμβρυα στη μήτρα.

Η ποιότητα των εμβρύων αποτελεί βασική παράμετρο για το πόσα θα μεταφερθούν, αλλά βάσει του νόμου της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ο ανώτατος αριθμός προκύπτει σε συνδυασμό με την ηλικία (έως 40 ετών 1-2 το πολύ έμβρυα, ενώ άνω των 40 έως και 4. 

Εμβρυομεταφορά Με Βλαστοκύστες

Η εμβρυομεταφορά με βλαστοκύστες αναφέρεται στην περίπτωση που τα έμβρυα καλλιεργούνται μέχρι και την 5η ή και την 6η μέρα μετά τη διαδικασία της ωοληψίας και ονομάζεται έτσι γιατί έχουν πάρει τη μορφή βλαστοκύστης. Αυτό το στάδιο είναι και το τελευταίο στάδιο εξέλιξης του προεμφυτευμένου εμβρύου προτού εμφυτευτεί στο ενδομήτριο και έχουμε κύηση. Οι βλαστοκύστες αποτελούν σημάδι υψηλής δυναμικής των εμβρύων, καθώς και απόδειξη της εμπειρίας του εμβρυολόγου και των ιδανικών συνθηκών καλλιέργειας.

Τα πλεονεκτήματα της εμβρυομεταφοράς με βλαστοκύστες, συγκριτικά με εκείνης της 2ης ή 3ης μέρας καλλιέργειας, είναι η καλύτερη επιλογή εμβρύων. Επιπλέον, εφόσον υπάρχουν έμβρυα που έχουν κλείσει με προεμφυτευτική ανάπτυξη, τα ποσοστά επιτυχίας αυξάνονται. Τέλος, είναι δυνατόν να μεταφερθούν λιγότερα έμβρυα, οπότε οι πιθανότητες για πολύδυμη κύηση είναι μικρές. 

Το αν θα πραγματοποιηθεί εμβρυομεταφορά βλαστοκύστεων αποφασίζεται την 1η μέρα, βάσει του αριθμού και της ποιότητας των εμβρύων, του πόσο ώριμο είναι το ενδομήτριο και του ιστορικού του εκάστοτε ζευγαριού.

Μετά Την Εμβρυομεταφορά

Παρά το ότι δεν αποδεικνύεται βάσει μελετών πως είναι απαραίτητη η ανάπαυση μετά την εμβρυομεταφορά, συστήνεται στη γυναίκα να ξεκουράζεται και να χαλαρώνει όσο είναι δυνατόν. Μετά το πέρας της διαδικασίας, δεν απαιτείται νοσηλεία και μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι και την καθημερινότητά της μόλις μετά από 30 λεπτά που είναι κλινήρης. Συστήνεται αποφυγή δραστηριοτήτων που την κουράζουν σωματικά (δουλειές του σπιτιού, άσκηση) καθώς και το βάρος και η πολύωρη ορθοστασία. Επίσης, θα πρέπει να αποφύγει τη σεξουαλική επαφή και τις εντάσεις και, αν κριθεί απαραίτητο λόγω της φύσης της δουλειάς της, αποχή κάποιων ημερών. Η λήψη ενδεδειγμένης φαρμακευτικής αγωγής που υποστηρίζει το ενδομήτριο, όπως αυτή έχει καθοριστεί από τον γιατρό, είναι απολύτως απαραίτητη για αύξηση των πιθανοτήτων επιτυχίας. Μετά από 12 με 14 μέρες από τη διαδικασία μπορεί να γίνει και το τεστ εγκυμοσύνης.

Κρυοσυντήρηση – Κατάψυξη εμβρύων

Σε πολλές περιπτώσεις, μια εξωσωματική γονιμοποίηση έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία περισσότερων του ενός εμβρύων. Τα επιπλέον έμβρυα, εφόσον είναι καλής ποιότητας, κρυοσυντηρούνται, εφόσον το επιθυμεί το ζευγάρι, και χρησιμοποιούνται σε επόμενο κύκλο για εμβρυομεταφορά. Η διαδικασία της κρυοσυντήρησης μπορεί να είναι απαραίτητη και σε άλλες περιπτώσεις, όπου η υπερδιέγερση ωοθηκών σοβαρής μορφής ή η ποιότητα του ενδομητρίου δεν κάνει εφικτή τη διαδικασία της εμβρυομεταφοράς. 

Στα σύγχρονα εργαστήρια, η κατάψυξη των εμβρύων πραγματοποιείται μέσω της υαλοποίησης, η οποία δίνει 95%-100% πιθανότητες για επιβίωση. Τα έμβρυα που έχουν καταψυχθεί μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς την ανάγκη για νέα φαρμακευτική διέγερση και, έπειτα, ωοληψία. Το μόνο που χρειάζεται είναι να προετοιμαστεί το ενδομήτριο και να γίνει εμβρυομεταφορά. Είναι σημαντικό πως δεν έχει αναφερθεί αύξηση συγγενών ανωμαλιών από εγκυμοσύνες που προέκυψαν ως αποτέλεσμα μιας κρυοσυντήρησης.

Συμπτώματα Επιτυχημένης Εξωσωματικής

Τα συμπτώματα μιας επιτυχημένης εξωσωματικής γονιμοποίησης γίνονται εμφανή αρκετά γρήγορα και εύκολα μέσω αιματολογικών εξετάσεων από τον 1ο κιόλας μήνα. Η ναυτία, ο έμετος και όλα τα τυπικά συμπτώματα της εγκυμοσύνης μπορούν να είναι απόδειξη πως έχουμε μια επιτυχημένη εξωσωματική. 

Ποσοστά Επιτυχίας

Τα ποσοστά επιτυχίας μιας εξωσωματικής κυμαίνονται μεταξύ του 35% και του 40% για κάθε μία από τις προσπάθειες και καθορίζονται από διάφορους παράγοντες, με την ηλικία να είναι καθοριστική. Η επιτυχία μιας εξωσωματικής με την πρώτη είναι γύρω στο 40% για γυναίκες στα 30 τους, αλλά με την αύξηση της ηλικίας το ποσοστό μειώνεται. Αφού προηγηθούν 3 με 4 κύκλοι θεραπείας, μπορούμε να μιλάμε για μία αύξηση πιθανοτήτων επιτυχίας που κυμαίνεται μεταξύ του 70% και του 80%. Πέρα από την ηλικία, οι πιθανότητες για μια επιτυχημένη ή αποτυχημένη προσπάθεια εξωσωματικής σχετίζονται και με τα εξής:

• ποιότητα και αριθμό εμβρύων
• σπερματοζωάρια
• εμπειρία γιατρών
• επίπεδο εργαστηρίου

Συχνότητα Και Όριο Αριθμού Κύκλων Θεραπείας

Αναφορικά με τον 2ο κύκλο θεραπείας, αυτός μπορεί να πραγματοποιηθεί μετά από 2 με 3 μήνες. Το ακριβές διάστημα καθορίζεται από το φαρμακευτικό πρωτόκολλο που ίσχυσε για τη διέγερση των ωοθηκών. Αν αυτή δεν έγινε φαρμακευτικά, ο χρόνος μεταξύ 2 κύκλων εξωσωματικής μπορεί να είναι ο μισός. Η μη φαρμακευτική διέγερση μπορεί να γίνει μέσω της συλλογής του ωαρίου κάθε μήνα, σε φυσικό κύκλο της γυναίκας, και της κρυοσυντήρησής του. Δεν υπάρχει όριο αριθμού κύκλων θεραπείας εξωσωματικής που επιτρέπεται για κάθε γυναίκα. Ωστόσο, ο αριθμός των κύκλων ανά έτος δεν συνιστάται να είναι πάνω από 4.

Εξωσωματική Και Καρκίνος Των Ωοθηκών

Με βάση τις μέχρι τώρα έρευνες, αποδεικνύεται πως δεν υπάρχει σύνδεση του καρκίνου των ωοθηκών με την εξωσωματική. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή με την υπερβολική χρήση ορμονών, καθώς υπάρχει πιθανότητα να συμβάλλουν στην εμφάνιση κακοήθειας στους μαστούς. Συνολικά, η εξωσωματική γονιμοποίηση, όταν γίνεται σωστά και με σεβασμό στα όρια του γυναικείου οργανισμού, δεν την επιβαρύνει σημαντικά. Το πρήξιμο στην κοιλιά και η συγκέντρωση υγρού ως αποτέλεσμα της υπερδιέγερσης των ωοθηκών, αποτελούν μεν συχνά επακόλουθα αλλά συνήθως αντιμετωπίζονται με απλή παρακολούθηση, σπάνια απαιτείται νοσηλεία. 

Ο μαιευτήρας – γυναικολόγος Δρ. Ιωάννης Γρυπάρης και όλοι οι εξειδικευμένοι συνεργάτες του στο Materna Care βρίσκονται στη διάθεσή σας για να συζητήσετε από κοντά σχετικά με το κόστος και για ό,τι χρειάζεται να γνωρίζετε για την εξωσωματική γονιμοποίηση. Πραγματοποιήστε την επικοινωνία σας μαζί μας, μέσω τηλεφώνου ή συμπληρώνοντας τη φόρμα επικοινωνίας, και προγραμματίστε το ραντεβού σας στο ιατρείο μας στον Πειραιά, ή στο κέντρο εξωσωματικής.

Τελευταία Νέα